2008 krizinden sonra bankalara getirilen sıkı denetimler, finans dünyasında "gölge bankacılık" olarak da bilinen özel kredi piyasasının hızla büyümesine yol açtı. Bankaların riskli gördüğü alanlardan çekilmesiyle doğan boşluğu dolduran fonlar, bugün yaklaşık 2,5 trilyon dolarlık bir büyüklüğe ulaşmış durumda.
Sarah Breeden, bu yeni dünyanın henüz büyük bir finansal zorlukla sınanmadığına dikkat çekiyor. Breeden’a göre, bu piyasadaki şeffaflık eksikliği ve üst üste binen borç katmanları (kaldıraçlar), 2008 krizinin ayak seslerini hatırlatıyor. Eğer yatırımcılar aynı anda paralarını çekmek isterse, sistemin bu yükü taşıyıp taşıyamayacağı büyük bir soru işareti olarak kalıyor.
Enerji Şoku ve Jeopolitik Gerilimlerin Etkisi
Tarihin tekerrür edebileceği bir diğer kritik alan ise enerji fiyatları. 2008 krizine giden süreçte ham petrol fiyatlarının rekor seviyelere ulaşması, küresel ekonomiyi derinden sarsmıştı. Bugün ise Hürmüz Boğazı gibi kritik enerji hatlarındaki gerginlikler, petrol fiyatlarını yeniden kritik seviyelere taşıdı.
Fatih Birol, mevcut durumu "tarihin en büyük enerji güvenliği krizi" olarak tanımlarken, bunun 1970’lerdeki petrol şoklarından daha ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Enerji maliyetlerindeki artışın, kırılgan küresel tedarik zinciri ve üretim dengeleri üzerinde yıkıcı baskı oluşturma riski bulunuyor.
Yapay Zeka Balonu mu, Yeni Sanayi Devrimi mi?
Ekonomistler, teknoloji dünyasındaki devasa yatırımların yeni bir risk unsuru haline geldiğini belirtiyor. Yapay zeka altyapısına yapılan 2 trilyon doları aşkın yatırım, piyasa değerlemelerini tarihte görülmemiş seviyelere çıkardı.
Piyasa Yoğunlaşması: ABD borsasındaki değerin büyük kısmının birkaç teknoloji devinde toplanması, bu şirketlerde yaşanacak olası bir satış dalgasının tüm piyasayı sürükleme riski taşıyor.
Geçmişin Dersleri: 2000 yılındaki dotcom balonunun patlaması, teknoloji odaklı krizlerin ne kadar hızlı yayılabileceğinin en somut örneği olarak hatırlanıyor.
Hükümetlerin Müdahale Gücü Azaldı mı?
Olası bir krizde devreye girecek olan hükümetler ve merkez bankaları, bu kez 2008’e kıyasla daha sınırlı hareket alanına sahip olabilir. O dönemde birçok ülkenin borç yükü daha düşüktü, ancak bugün pandemi ve enerji destekleri sonrası kamu borçları rekor seviyelere ulaştı.
Ayrıca, 2008’deki güçlü uluslararası iş birliğinin, bugünün kutuplaşmış dünyasında ne kadar mümkün olduğu da tartışmalı. Uzmanlar, bankaların bugün daha yüksek nakit rezervlerine sahip olmasının olumlu olduğunu, ancak sistemdeki kırılganlıkların en çok dar gelirli kesimleri etkileyeceği konusunda hemfikir.
