13 Şubat tarihte bugün; Abbasilerin başkenti Bağdat'ın Moğol atları altında ezildiği, Galileo'nun bilim uğruna Engizisyon karşısına çıktığı, Lumière Kardeşler'in hayallerimizi beyaz perdeye yansıtan makinenin patentini aldığı gündür. Türkiye tarihinde ise Şeyh Sait İsyanı ile sarsılan genç Cumhuriyet, yıllar sonra Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin ilanıyla sınır ötesinde yeni bir yapılanmaya gitmiştir.
1. İslam Altın Çağı'nın Sonu: Bağdat'ın İşgali (1258)
Tarihin en kanlı sayfalarından biri 13 Şubat 1258'de kapandı. Cengiz Han'ın torunu Hülagû Han komutasındaki Moğol ordusu, Abbasi Halifeliği'nin merkezi Bağdat'ı tamamen ele geçirdi.
- Şehirde taş üstünde taş bırakılmadı; kaynaklara göre yaklaşık 200 bin Bağdatlı kılıçtan geçirildi.
- Ancak asıl kayıp bilgiydi. Dönemin en büyük kütüphanesi olan Beyt'ül Hikmet (Bilgelik Evi) yakılıp yıkıldı. Efsaneye göre; Dicle Nehri, atılan kitapların mürekkebi yüzünden günlerce siyah aktı.
- Bu olay, İslam dünyasındaki bilimsel ve kültürel üstünlüğün (İslam Altın Çağı) sonu olarak kabul edilir.
2. Bilim ve Dogmanın Savaşı: Galileo Roma'da (1633)
Modern astronominin babası Galileo Galilei, 'Dünya dönüyor' dediği için Kilise ile karşı karşıya geldi. 13 Şubat 1633'te, Engizisyon Mahkemesi'nde yargılanmak üzere Roma'ya ulaştı.
- Güneş merkezli evren teorisini savunduğu için 'sapkınlık'la suçlandı.
- Yargılama sonunda görüşlerini inkara zorlandı ve ömür boyu ev hapsine mahkûm edildi. Ancak bilim tarihçileri onun mahkemeden çıkarken fısıldadığı o ünlü sözü kaydetti: 'Eppur si muove' (Yine de dönüyor).
3. Sinemanın Resmi Doğum Belgesi (1894)
Bugün izlediğimiz filmlerin, dizilerin ve görsel dünyanın temeli 13 Şubat 1894'te atıldı. Fransız mucitler Auguste ve Louis Lumière, Sinematograf (Cinématographe) adını verdikleri cihazın patentini aldılar.
- Bu cihaz, hem kamera hem de projektör işlevi görerek görüntülerin kaydedilmesini ve perdeye yansıtılmasını sağladı.
- Thomas Edison'un sadece tek kişinin izleyebildiği 'Kinetoskop'unun aksine, Lumière kardeşler sinemayı toplu bir deneyime dönüştürdü.
4. II. Dünya Savaşı'nın İki Yüzü: Budapeşte ve Dresden (1945)
Savaşın sonlarına doğru, aynı gün içinde Avrupa'nın iki farklı şehrinde zıt kaderler yaşandı.
- Kurtuluş: Sovyet Kızıl Ordu birlikleri, uzun süren kuşatmanın ardından Budapeşte'yi Alman işgalinden kurtardı.
- Yıkım: Aynı saatlerde Müttefik kuvvetleri (İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri), Almanya'nın Dresden kentini bombalamaya başladı. Savaşın en tartışmalı harekâtlarından biri olan bu bombardımanda, askeri hedef niteliği zayıf olan tarihi şehir yerle bir edildi ve binlerce sivil hayatını kaybetti.
5. Genç Cumhuriyetin Sınavı: Şeyh Sait İsyanı (1925)
Türkiye Cumhuriyeti'nin henüz 2. yılında, rejim ve toprak bütünlüğü büyük bir tehditle karşılaştı. Musul Meselesi'nin İngiltere ile en kritik aşamaya geldiği günlerde, Bingöl'ün Genç ilçesinde Şeyh Sait önderliğinde bir ayaklanma başladı.
- Kısa sürede Diyarbakır'a sıçrayan isyan, Takrir-i Sükûn Kanunu'nun çıkarılmasına ve İstiklal Mahkemeleri'nin devreye girmesine neden oldu.
- İçerideki bu karışıklık, Türkiye'nin dış politikada elini zayıflatarak Musul'un kaybedilmesinde etkili bir faktör oldu.
6. Kıbrıs'ta Devletleşme Adımı (1975)
Kıbrıs Barış Harekatı'ndan yaklaşık 6 ay sonra, Kıbrıs Türkleri siyasi statülerini dünyaya duyurdu. 13 Şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi.
- Devlet Başkanlığına Rauf Denktaş getirildi.
- Bu yapı, 1983 yılında kurulacak olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) temeli ve anayasal hazırlık aşamasıydı.
7. Türk Futbolunun 'Çengel'i: Fethi Heper'e Veda (2025)
Türk futbolunun ve Eskişehirspor'un efsane ismi, akademisyen Prof. Dr. Fethi Heper, 13 Şubat 2025 tarihinde aramızdan ayrıldı.
- 'Çengel' lakabıyla tanınan Heper, Süper Lig'de iki kez gol kralı oldu.
- Futbolu bıraktıktan sonra akademik kariyere yönelerek Maliye profesörü olan ender sporculardandı. Hem yeşil sahalarda hem de üniversite kürsüsünde iz bıraktı.
8. İstanbul'un 'Kadir Abisi': Kadir Topbaş (2021)
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin eski başkanı Kadir Topbaş, COVID-19 tedavisi gördüğü hastanede 13 Şubat 2021'de hayatını kaybetti.
- 2004-2017 yılları arasında aralıksız üç dönem İBB Başkanlığı yaparak İstanbul tarihinin en uzun süre görevde kalan belediye başkanı oldu.
- Metrobüs projesi, Avrasya Tüneli ve Marmaray gibi kentin ulaşım omurgasını değiştiren projeler onun döneminde hayata geçti veya tamamlandı.
9. Ozanların Sesi Sustu: Ozan Arif (2019)
Ülkücü hareketin simge isimlerinden, halk ozanı ve şair Ozan Arif (Arif Şirin), 13 Şubat 2019'da Samsun'da vefat etti.
- Eserlerinde vatan sevgisi, toplumsal eleştiri ve gurbet temalarını işledi. Siyasi duruşu ve sert üslubuyla bir dönemin gençliği üzerinde derin etkiler bıraktı.
10. Müzik Dehasının Kaybı: Richard Wagner (1883)
Alman opera bestecisi Richard Wagner, 13 Şubat 1883'te Venedik'te hayata veda etti.
- Müzik dramı kavramını geliştiren Wagner, 'Nibelung Yüzüğü' gibi devasa eserleriyle klasik müziği dönüştürdü. Eserleri, sadece müziğiyle değil, felsefi ve politik etkileriyle de tartışılmaya devam ediyor.
11. 13 Şubat'ın Diğer Önemli Notları
- Fenerbahçe Stadı (1949): Fenerbahçe'nin yeni stadı törenle açıldı. Bu stat daha sonra Şükrü Saracoğlu Stadyumu olarak modernleşecekti.
- Fransa'nın Nükleer Denemesi (1960): Fransa, uluslararası tepkilere rağmen Büyük Sahra Çölü'nde ilk atom bombasını patlatarak nükleer güçler kulübüne katıldı.
- DİSK Kuruldu (1967): Türk sendikacılık tarihinde bir dönüm noktası olan Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), 'sınıf ve kitle sendikacılığı' ilkesiyle kuruldu.
