Yapay zeka yatırımları ve bu sistemlerin şirketlere entegrasyonu hızla artarken, yaşanan teknolojik gelişimin iş gücü üzerindeki etkileri tartışılmaya devam ediyor. Çin'de ise bu konu özelinde yargıdan dikkat çekici bir karar geldi. Ülkedeki bir mahkeme, şirketlerin yalnızca daha düşük maliyetli olduğu gerekçesiyle çalışanlarını işten çıkarıp yerlerine otomasyon sistemleri getiremeyeceğine hükmederek işçi hakları konusunda önemli bir emsal oluşturdu.
Düşük Pozisyon Teklifini Reddeden Çalışan Yargıya Gitti
Söz konusu yargı kararı, bir çalışanın günlük görevlerinin sistemler aracılığıyla otomatikleştirilmesi sonrasında şirketle yaşadığı anlaşmazlığa dayanıyor. İşinin yapay zeka ile yapılmaya başlanması sebebiyle daha düşük bir pozisyona geçirilmek istenen çalışan, bu teklifi reddetti. Red yanıtının ardından işten çıkarılan kişi, konuyu mahkemeye taşıdı.
Mahkeme heyeti verdiği kararda, işverenlerin teknolojik dönüşümü gerekçe göstererek çalışanların maaşlarını düşüremeyeceğini veya iş sözleşmelerini tek taraflı olarak feshedemeyeceğini açıkça belirtti. Karar metninde yer alan "İşverenlerin işletme maliyetlerini çalışanlara yüklemesi yasaktır" ilkesi ise büyük dikkat çekti. Bu ifade, şirketlerin verimlilik artışı veya maliyet azaltımı hedefiyle aldığı kararların, çalışanların hak kaybına yol açamayacağı anlamına geliyor.
Yapay Zeka Destekleniyor Ancak Sosyal Denge Şart
Öte yandan yargı organı, yeni teknolojilerin tamamen karşısında bir duruş sergilemiyor. Aksine karar metninde, teknolojinin şirket verimliliğini artırabileceği, iş yükünü hafifletebileceği ve çalışan refahını yükseltebileceği kabul ediliyor. Şirketlerin teknolojik gelişmelere uyum sağlayabileceği, ancak bu dönüşümün çalışanların yasal haklarını ihlal edecek şekilde yürütülemeyeceği özellikle vurgulanıyor. Bu yaklaşım, teknolojik entegrasyonu bütünüyle engellemek yerine sosyal dengeyi koruyan bir model öneriyor.
Çin kamuoyunun teknolojiye yaklaşımı da bu tür adımların etkisini artırabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. Yapılan araştırmalara göre Çin, Nijerya ve Hindistan’ın ardından yapay zekâya en yüksek güven duyan ülkeler arasında üçüncü sırada bulunuyor. Bu durum, dönüşümün toplumsal kabulünü kolaylaştırırken devlet organlarının attığı adımların güveni pekiştirdiği ifade ediliyor. Küresel ölçekte ise otomasyon süreci istihdamı sarsmayı sürdürüyor. Mevcut raporlar, yapay zekanın 2026 yılında dünya genelinde yaklaşık 80 bin kişinin işten çıkarılmasına neden olduğunu gösteriyor.
