Venezuela'da Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun iktidardan düşmesi, dünyanın en büyük çözülmemiş egemen temerrütlerinden biri olan borç krizini yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı. Ülkeyi uluslararası sermaye piyasalarından koparan ABD yaptırımları ve yıllardır süren ekonomik kriz sonrasında Venezuela, 2017 yılının sonlarında hükümet ve devlet petrol şirketi PDVSA tarafından ihraç edilen uluslararası tahvillerin ödemelerini kaçırarak temerrüde düşmüştü. O tarihten bu yana biriken faizler ve geçmişteki kamulaştırmalara bağlı hukuki tazminatlar, ödenmemiş anaparaya eklenerek toplam dış yükümlülükleri orijinal tahvil değerlerinin çok üzerine taşıdı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın Ocak 2025'te göreve gelmesinden bu yana, spekülatörlerin siyasi değişim olasılığına oynamasıyla Venezuela'nın sorunlu borçlarında bir hareketlilik gözlemleniyor. Ancak ortada duran mali tablo oldukça karmaşık ve borçların yeniden yapılandırılması süreci zorlu görünüyor.
Borç Yükünün Gerçek Boyutları ve Alacaklılar
Analistler, Venezuela'nın temerrüde düşmüş yaklaşık 60 milyar dolarlık tahvili bulunduğunu tahmin ediyor. Ancak PDVSA yükümlülükleri, ikili krediler ve tahkim kararları dahil edildiğinde toplam dış borç miktarının 150 ila 170 milyar dolar arasında olduğu belirtiliyor. Bu rakam, birikmiş faizlerin ve mahkeme kararlarının nasıl hesaplandığına göre değişiklik gösteriyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), Venezuela'nın 2025 yılı için nominal gayrisafi yurt içi hasılasını yaklaşık 82,8 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bu durum, borcun GSYH'ye oranının %180 ile %200 arasında olduğuna işaret ediyor.
Yaptırımlar ve Venezuela borçlarının ticaretine getirilen yasaklar, mülkiyet takibini zorlaştırsa da en büyük ticari alacaklı grubunun uluslararası tahvil sahipleri olduğu biliniyor. Bu grup içinde, genellikle 'akbaba fonları' olarak adlandırılan sorunlu borç yatırımcıları da yer alıyor. Ayrıca, varlıkları Caracas yönetimi tarafından kamulaştırılan ve uluslararası tahkim yoluyla tazminat kazanan şirketler de alacaklılar listesinde bulunuyor. ABD mahkemeleri, ConocoPhillips ve Crystallex gibi şirketlere milyar dolarlık tazminat haklarını onaylayarak bu talepleri borç yükümlülüklerine dönüştürdü.
Hukuki Süreçler ve Citgo Varlıkları Üzerindeki Baskı
Alacaklıların kurtarma çabalarının merkezinde, Caracas merkezli PDVSA'nın sahibi olduğu ABD merkezli rafineri Citgo yer alıyor. Mahkeme tarafından tanınan ve sayıları giderek artan hak sahipleri, Citgo'nun ana şirketi üzerinden alacaklarını tahsil etmek için ABD'deki yasal süreçlerde rekabet ediyor. Delaware'deki bir mahkeme, Citgo'nun ana şirketi PDV Holding'in açık artırması için yaklaşık 19 milyar dolarlık talep kaydetti. Bu rakam, Citgo'nun toplam varlık değerinin tahminlerini büyük ölçüde aşıyor. PDV Holding, PDVSA'nın tamamına sahip olduğu bir iştirak konumunda bulunuyor.
Caracas'ın ayrıca, hem Maduro'ya hem de eski başkan Hugo Chavez'e kredi sağlayan Çin ve Rusya gibi ikili alacaklıları da bulunuyor. Venezuela'nın yıllardır kapsamlı borç istatistikleri yayınlamaması nedeniyle kesin rakamları doğrulamak zorluğunu koruyor. Çok sayıda talep, yasal süreç ve siyasi belirsizlik göz önüne alındığında, resmi bir yeniden yapılandırmanın karmaşık ve uzun süreli olması bekleniyor.
Yeniden Yapılandırma ve Ekonomik Beklentiler
Egemen bir borç çözümünün, mali hedefler ve borç sürdürülebilirlik varsayımları belirleyen bir IMF programıyla desteklenmesi gerekebilir. Ancak Venezuela, yaklaşık yirmi yıldır IMF ile yıllık istişarelerde bulunmuyor ve kurumun finansmanına erişimi kapalı durumda. 2017'den bu yana hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat yönetimler altında uygulanan kısıtlamalar, Venezuela'nın ABD Hazinesi'nden açık lisanslar almadan borç ihraç etme veya yeniden yapılandırma kabiliyetini sınırlıyor. ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin süreci yöneteceğini belirtse de yaptırımların geleceği belirsizliğini koruyor.
Yatırımcı Beklentileri ve Geri Dönüş Oranları
Tahvil piyasalarında 2025 yılında endeks düzeyinde %95 civarında bir getiri sağlandı. Verilere göre birçok tahvil şu anda dolar başına 27-32 sent aralığında işlem görüyor. Citigroup analistleri, borç sürdürülebilirliğini sağlamak ve olası IMF koşullarını karşılamak için en az %50 oranında bir anapara kesintisi (haircut) gerekebileceğini tahmin ediyor. Citi'nin temel senaryosuna göre, Venezuela alacaklılara yaklaşık %4,4 kuponlu 20 yıllık bir tahvil ve vadesi geçmiş faizleri telafi etmek için 10 yıllık sıfır kuponlu bir senet sunabilir.
Yatırımcılar için kurtarma varsayımları, zorlu bir ekonomik tabloya dayanıyor. Venezuela ekonomisi, petrol üretiminin sert düşüşü, enflasyonun kontrolden çıkması ve yoksulluğun artmasıyla 2013'ten sonra ciddi bir daralma yaşadı. Üretim bir miktar istikrar kazansa da düşük küresel petrol fiyatları ve Venezuela ham petrolüne uygulanan indirimler gelir artışını sınırlıyor. Bu durum, derin bir yeniden yapılandırma olmadan borç servisi için çok az alan bırakıyor. ABD'li petrol devi Chevron, şu anda Venezuela petrol sahalarında faaliyet gösteren tek Amerikan şirketi olma özelliğini koruyor. Trump, Amerikan petrol şirketlerinin üretime dönmeye hazır olduğunu belirtse de detaylar henüz netleşmiş değil.
Reuters
