İngiltere Başbakanı Keir Starmer, stratejik öneme sahip Chagos Adaları'nın egemenliğinin Morityus'a devredilmesini öngören yasa tasarısını, Amerika Birleşik Devletleri'nden (ABD) gelen sert uyarıların ardından geri çekme kararı aldı.
Londra hükümeti, söz konusu tasarıyı 26 Ocak Pazartesi günü parlamentonun üst kanadı olan Lordlar Kamarası'nda görüşmeye açmaya hazırlanıyordu. Ancak ABD kanadından yükselen itirazlar sürecin durdurulmasına neden oldu. Yapılan değerlendirmelerde, Chagos Adaları'nın devrini içeren bu adımın, ABD ile İngiltere arasında geçmişte yapılan ve adalar üzerindeki İngiliz egemenliğini teyit eden anlaşmaları ihlal edebileceği endişesi ağır bastı. Tasarının Lordlar Kamarası'nda ne zaman yeniden gündeme geleceği veya sürecin nasıl işleyeceği konusunda henüz net bir tarih belirlenmedi.
Trump'tan 'Büyük Aptallık' Çıkışı
Tasarının geri çekilmesinde en büyük etken, ABD Başkanı Donald Trump'ın sosyal medya üzerinden yaptığı sert açıklamalar oldu. Trump, İngiltere'nin bu hamlesini doğrudan hedef alarak, söz konusu adaların ABD'nin küresel askeri stratejisi için kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Trump paylaşımında, 'Sözde 'harika' NATO müttefikimiz İngiltere, hiçbir gerekçe yokken, ABD için hayati öneme sahip Diego Garcia Adası'nı Morityus'a vermeyi planlıyor,' ifadelerini kullandı. İngiltere'nin bu adımını 'zayıflık' olarak nitelendiren Trump, bu durumun Çin ve Rusya tarafından yakından izlendiğini öne sürdü. ABD Başkanı eleştirisinin dozunu artırarak, 'İngiltere'nin son derece önemli bir toprağı elden çıkarması büyük bir aptallıktır ve Grönland'ın neden edinilmesi gerektiğine dair ulusal güvenlik gerekçelerinin uzun bir zincirine eklenen bir başka halkadır,' değerlendirmesinde bulundu.
Adaların Tarihsel Süreci ve Egemenlik Tartışmaları
İngiltere ile Morityus arasındaki bu egemenlik sorunu yarım asırdan fazla bir geçmişe dayanıyor. İngiltere, yaklaşık 150 yıl boyunca sömürge olarak yönettiği Morityus'a bağlı olan Chagos Adaları'nı 1965 yılında ayırarak 'Britanya Hint Okyanusu Toprağı' ilan etmişti. Bu karardan üç yıl sonra bağımsızlığını kazanan Morityus, adaların kendilerinden koparılmasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunarak uzun soluklu bir hukuk mücadelesi başlattı.
Süreç içerisinde Uluslararası Adalet Divanı, 2019 yılında aldığı kararla Chagos Adaları'nın ayrılmasını hukuka aykırı bulmuştu. Benzer şekilde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu da adaların Morityus'a iade edilmesi yönünde çağrıda bulunmuştu.
İngiltere hükümeti, üzerinde ABD ile ortak kullandığı stratejik bir askeri üssün bulunduğu adaları 2024 yılında Morityus'a devredeceğini duyurmuştu. İki ülke arasında Mayıs 2025'te imzalanan anlaşma taslağına göre, Diego Garcia Üssü'nün kullanım hakkı 99 yıllığına İngiltere'ye kiralanacak ve bu sürenin sonunda 40 yıl daha uzatma opsiyonu bulunacaktı. Ancak her iki ülkenin parlamentolarındaki onay süreçleri tamamlanmadığı için anlaşma henüz resmiyet kazanarak yürürlüğe girmedi.
