ABD Başkanı Donald Trump, askeri hazırlık kapasitesini artırmak ve tarımsal üretimi güvence altına almak amacıyla stratejik öneme sahip elementel fosfor ile glifosat bazlı herbisitlerin yerli tedarikini korumaya yönelik yeni bir başkanlık kararnamesi imzaladı.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, Trump’ın ulusal güvenliğin iki temel direği olan savunma sanayisi ve tarımsal sürdürülebilirliği korumak adına kritik bir adım attığı vurgulandı.
Kararnameyle birlikte, Soğuk Savaş döneminden kalma Savunma Üretim Yasası (DPA) devreye sokularak elementel fosfor ve glifosat bazlı herbisitlerin yerli üretimi “stratejik öncelik” kapsamına alındı.
Açıklamada, her iki ham maddenin tedarikinde yaşanabilecek en küçük bir aksamanın dahi ABD’nin savunma endüstriyel tabanını ve gıda arzını “hasım yabancı aktörlerin” müdahalesine açık hale getirebileceği uyarısında bulunuldu.
Beyaz Saray, her iki alanda da ABD’de yalnızca tek bir yerli üretici bulunmasının ve mevcut talebin üretim kapasitesini aşmasının ulusal güvenlik açısından ciddi risk oluşturduğuna dikkat çekti.
Yeni düzenlemeyle birlikte, başkanın DPA kapsamındaki yetkileri ABD Tarım Bakanlığı’na devredildi. Bu adımla tarım bakanı, sözleşmelerin önceliklendirilmesi, kaynak tahsisi ve üretim tesislerinin yönetimi konularında tam yetkili kılındı. Bakanlık, üretimin aksamaması için gerekli emir ve yönetmelikleri acil çıkarma yetkisiyle donatıldı.
Elementel fosfor; sis bombaları, aydınlatma ve yakıcı mühimmatların yanı sıra radar sistemlerindeki yarı iletkenler, güneş panelleri, sensörler ve optoelektronik cihazlar için hayati önem taşıyor. Ayrıca lityum-iyon batarya kimyasında da kritik rol oynuyor.
Fosfor, ABD tarımında en yaygın kullanılan bitki koruma aracı olan glifosat bazlı herbisitlerin ana öncül maddesi konumunda. Bu ürünler, yüksek verimli hayvansal yem ve mahsul üretimi sayesinde gıdaya uygun fiyatlı erişimi mümkün kılıyor.
Alman Bayer’in hukuki mücadelesinde yeni dönem
ABD hükümetinin glifosatı gıda üretimi ve ulusal savunma için “temel ihtiyaç” olarak sınıflandırması, Alman ilaç ve tarım kimyasalları şirketi Bayer için hukuki alanda stratejik bir avantaj sağladı.
Alman basınında yer alan analizlere göre, glifosat içerikli “Roundup” adlı tarım ilacının kansere yol açtığı iddiasıyla ABD’de on binlerce dava ile karşı karşıya bulunan Bayer, bu yeni statüyü savunma kalkanı olarak kullanmayı planlıyor.
Şirket, federal hükümetin ulusal güvenlik ve savunma gerekçesiyle üretimi zorunlu kıldığını vurgulayarak, eyalet düzeyindeki “zarar uyarısı yetersizliği” iddialarını geçersiz kılmayı hedefliyor. Bayer, federal düzenlemelerin eyalet yasalarından üstün olduğu ilkesine (preemption) dikkati çekiyor.
DPA kapsamında, hükümet talimatıyla yapılan üretimlerin şirketlere belirli bir hukuki koruma sağlayabileceği belirtiliyor. Bu durumun, milyarlarca dolarlık tazminat davalarıyla karşı karşıya olan Bayer’in elini önemli ölçüde güçlendireceği öngörülüyor.
Uzlaşma ve dava süreci
Bayer, 18 Şubat’ta Roundup davalarını sonlandırmak amacıyla 7,25 milyar dolarlık kapsamlı bir uzlaşma planı açıkladı.
ABD genelinde yaklaşık 65 bin dava ile karşı karşıya olan şirket, hukuki uyuşmazlıklar için ayırdığı karşılık miktarını 11,8 milyar avroya yükseltti. Bu tutarın 9,6 milyar avroluk bölümü doğrudan glifosat dosyaları için ayrıldı.
