Başta Avrupa ülkeleri olmak üzere toplam 36 devlet, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i Ukrayna'ya yönelik saldırı suçu nedeniyle yargılayacak özel bir mahkemenin kurulmasına resmen onay verdi. Euronews tarafından servis edilen habere göre, merkezi Hollanda'nın Lahey kenti olarak belirlenen mahkemenin kuruluş kararı Avrupa Konseyi dışişleri bakanlarının cuma günü gerçekleştirdiği yıllık toplantıda resmileşti. İnsan hakları alanında faaliyet gösteren Avrupa Konseyi, Uluslararası Ceza Mahkemesi bünyesindeki yetki boşluğunu doldurmak amacıyla yürütülen bu hukuki sürece öncülük ediyor.
Toplantı kapsamında bakanlar, özel mahkeme işleyişini denetleyecek yönetim komitesinin yapısını ve görev tanımlarını da karara bağladı. Kurulan komite yıllık bütçeyi onaylayacak, iç düzenlemeleri hazırlayacak ve görev yapacak hakimlerle savcıları belirleyecek. Anlaşmaya imza atan ülkeler ayrıca tüm yargı sürecinin bağımsızlığına saygı göstermeyi taahhüt etti. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, mahkemenin bir an önce faaliyete geçebilmesi için üye ülkelerin yasal süreçleri tamamlaması ve gerekli finansmanı sağlaması çağrısı yaptı. Avrupa Birliği'nin mahkeme için şimdiden 10 milyon avroluk bir kaynak ayırdığı açıklandı.
Ukrayna Cephesinden Nürnberg Mahkemeleri Vurgusu
Törene katılan Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, yaşanan bu gelişmeyi geri dönüşü olmayan bir dönüm noktası olarak tanımladı. Sosyal medya hesabı üzerinden değerlendirmelerde bulunan Sybiha, özel mahkemenin artık hukuki bir gerçeklik haline geldiğini ve çok az kişinin bu günün geleceğine inandığını ifade etti. Sybiha açıklamalarında Nazi Almanyası liderlerinin yargılandığı Nürnberg Mahkemeleri örneğini vererek, Putin'in her zaman tarihe geçmek istediğini ve bu mahkemenin ona bunu sağlayarak tarihe bir suçlu olarak geçireceğini belirtti.
Cuma günü onaylanan karara İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya gibi Avrupa'nın önde gelen ülkelerinin de aralarında bulunduğu 36 devlet imza attı. Avrupa kıtası dışından sadece Avustralya ve Kosta Rika anlaşmaya destek verirken, Avrupa Birliği üyesi olan Bulgaristan, Macaristan, Malta ve Slovakya karar metninde yer almadı. İmza listesinin ilerleyen süreçte katılmak isteyen diğer devletlere de açık bırakıldığı bildirildi. Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin sürece yeterince dahil olmaması bütçe konusunda bazı soru işaretleri yaratırken, Trump'ın barış anlaşması arayışı ve geçen yıl hazırlanan 28 maddelik taslakta yer alan savaş suçlarına yönelik genel af ihtimali mahkemenin temel amacı etrafında tartışmalara yol açmıştı.
Yargılama Süreci ve Üst Düzey İsimlerin Hukuki Durumu
Rusya'nın 2022 yılının Şubat ayında başlattığı geniş çaplı saldırının ardından gündeme gelen özel mahkeme fikri, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin saldırı suçunu yalnızca Roma Statüsü'ne taraf devletler için soruşturabilmesi nedeniyle zorunlu hale geldi. Rusya'nın Roma Statüsü'ne taraf olmaması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki veto hakkı bu adımın atılmasını hızlandırdı. Mahkeme süreci, mağdurların başvurularını toplayan Zarar Kayıt Sistemi ve tazminat miktarını belirleyecek olan Uluslararası Tazminat Komisyonu ile entegre şekilde yürütülecek.
Savaş suçları ve soykırım bireyleri hedef alırken, saldırı suçu devlet yönetimindeki en üst düzey isimleri kapsıyor. Bu kapsamda devlet başkanı, başbakan ve dışişleri bakanından oluşan üçlü yapı görevde kaldıkları sürece gıyaben yargılanamayacak. Savcılık Vladimir Putin ve Sergey Lavrov hakkında iddianame hazırlayabilecek ancak dava süreçleri bu isimlerin görevden ayrılmalarına kadar askıya alınacak. Ancak Rus Genelkurmay Başkanı Valery Gerasimov, Hava Kuvvetleri Komutanı Sergey Kobylash ve Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu gibi üst düzey askeri yetkililer gıyaben yargılanabilecek. Gıyaben mahkum edilen kişiler daha sonra şahsen mahkemeye çıkmaları halinde yeniden yargılanma hakkına sahip olacak.
