Türkiye’nin ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirilen NATO Parlamenter Zirvesi, üye ülkelerin parlamento ve meclis başkanlarının katılımıyla kritik mesajlara sahne oldu. Küresel güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği bu dönemde müttefikler; transatlantik dayanışma, askeri harcamaların artırılması, endüstriyel savunma kapasitesi ve "NATO 3.0" vizyonu üzerinde durdu.
İşte İstanbul'daki zirvede öne çıkan başlıklar, stratejik açıklamalar ve küresel savunma politikasını şekillendirecek ana mesajlar:
Hollanda'dan Türkiye'nin Rolüne Vurgu: "Kıtalar Arası Köprü"
Hollanda Temsilciler Meclisi Başkanı Thom van Campen, konuşmasına Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı Numan Kurtulmuş’a Türkçe teşekkür ederek başladı. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 1612 yılına kadar uzanan derin bir geçmişi olduğunu vurgulayan van Campen, parlamentolar arası diplomasinin transatlantik dayanışmadaki önemine dikkat çekti:
Kıtalar ve kültürler arasında köprü görevi gören Türkiye'de bir araya geliyoruz ve bu bir tesadüf değildir. Tarihlerimiz farklı olsa da amaçlarda birleşmiş bir ittifak, tam da hedeflememiz gereken türden bir ittifaktır.
Van Campen, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarını kurallara dayalı uluslararası düzene doğrudan bir tehdit olarak nitelendirerek, NATO müttefiklerinin her zamankinden daha birleşik ve kararlı olması gerektiğini belirtti.
"NATO 3.0" Dönemi
Kuzey Avrupa ve Balkan delegasyonları, ittifakın mevcut tehditlere karşı hızla modernize edilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kuzey Makedonya Meclisi Başkanı Afrim Gashi, dünyanın çok hızlı bir değişim sürecinden geçtiğini ifade ederek yeni dönemi "NATO 3.0" olarak tanımladı. Gashi, "NATO 3.0, ittifakın stratejik yeniden başlatılması perspektifinden değerlendirilmelidir. Müttefikler, Avrupa'nın konvansiyonel savunma yükünün daha büyük kısmını üstlenebileceğini öngörmelidir" diyerek dengeli yük paylaşımı çağrısında bulundu.
Norveç Parlamento Başkanı Masud Gharahkhani, Rusya-Ukrayna Savaşı'ndan çıkarılan dersler doğrultusunda Norveç’in 2036 yılına kadar uzanan kapsamlı bir savunma planı hazırladığını açıkladı. Gharahkhani, insansız hava araçları (İHA) ve dijital savunma altyapılarına yatırımı hızlandırdıklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:
Ortak güvenliğimizi güçlendirmek için endüstriyel kapasitelerimizi ve üretimimizi hızlandırmamız gerekiyor. Daha fazla koordinasyon sağlamak artık isteğe bağlı bir konu değildir.
Baltık ve Akdeniz Hattı: "Barışın Bir Bedeli Var"
Zirvede, NATO’nun doğu ve güney kanatlarındaki kırılganlıklar ile savunma bütçelerindeki radikal artış hedefleri masaya yatırıldı.
Estonya Parlamentosu Başkanı Lauri Hussar, NATO üyelerinin 2035 yılına kadar Gayri Safi Yurt İçi Hasılalarının (GSYH) %5’ini savunmaya ayırma kararını "tarihi bir eşik" olarak nitelendirdi. Rusya'nın hava sahası ihlallerine değinen Hussar, "Barışın hiçbir zaman bedelsiz olmadığını ve zayıflığın her zaman bir bedeli olduğunu unutmamalıyız. Birlik olmak, NATO'nun ağırlık merkezidir" dedi.
Finlandiya Parlamentosu Başkanı Jussi Halla-Aho, Rusya’nın oluşturduğu tehditlere karşı ortak ve aktif bir caydırıcılık mekanizması kurulması gerektiğini söyledi. Savaşın sonlandırılması için Rusya üzerindeki ekonomik ve siyasi maliyetlerin sürdürülemeyecek düzeye çıkarılmasının tek çare olduğunu savundu.
İtalya Temsilciler Meclisi Başkanı Lorenzo Fontana, güvenliğin sadece doğu kanadından ibaret olmadığını hatırlattı. Akdeniz, Orta Doğu, Kızıldeniz ve Körfez bölgelerindeki istikrarsızlıkların; ticaret yolları, enerji arzı ve küresel güvenlik ile doğrudan bağlantılı olduğunu belirten Fontana, "NATO birlik olduğunda güçlüdür. Krizleri yalnızca onlara tepki vererek değil önleyebildiğinde güvenilirdir" değerlendirmesinde bulundu.
