Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), bireylerin iş hayatı ile aile yaşantıları arasındaki dengeyi gözler önüne seren 2025 yılı 'İş ve Aile Yaşamının Uyumu' bültenini yayımladı. Avrupa Birliği ülkeleriyle eş zamanlı olarak Hanehalkı İşgücü Araştırması kapsamında yürütülen çalışma, Türkiye'de milyonlarca kişinin iş gücüne katılımının yanı sıra evdeki bakım sorumluluklarıyla da mücadele ettiğini gösterdi.
Geçtiğimiz yıl 18-74 yaş grubunda yer alan 59 milyon 127 bin kişinin yüzde 43,1'i, aynı hanede yaşadığı veya dışarıda düzenli olarak ilgilendiği bireylerin bakım sorumluluğunu üstlendi. Bu sorumluluk kapsamına 15 yaş altı çocuklar, torunlar, engelli bireyler ile bakıma muhtaç eş ve akrabalar dahil ediliyor. Araştırma, bakım yükünün cinsiyetlere göre dağılımında da önemli farklılıklar olduğunu ortaya koydu.
Kadınların İş Gücüne Katılımında Bakım Yükü Etkisi
TÜİK verilerine göre, bakım sorumluluğu üstlenenlerin oranı erkeklerde yüzde 40,6 seviyesinde kalırken kadınlarda bu oran yüzde 45,6 olarak kaydedildi. Bu durum, kadınların istihdama katılımını doğrudan ve derinden etkiliyor.
Genel nüfusta iş gücüne katılma oranı yüzde 58,2 olarak gerçekleşirken bakım sorumluluğu olan kadınların iş gücüne katılım oranı yalnızca yüzde 37,8'de kaldı. Buna karşılık, bakım sorumluluğu bulunan erkeklerin iş gücüne katılım oranı yüzde 86 olarak belirlendi. Söz konusu istatistikler, Türkiye'de çocuk veya yaşlı bakımının ağırlıklı olarak kadınlar tarafından üstlenildiğini ve bu durumun kadınların çalışma hayatından kopmasına veya hiç dahil olamamasına yol açtığını gösteriyor.
İSTİHDAMDAKİ KİŞİLER ÇOCUK BAKIMIYLA İLGİLENİYOR
Araştırma, çalışan kesimin üstlendiği sorumlulukların türlerine de ışık tuttu. İstihdamda olan bireylerin yüzde 39'unun yalnızca çocuk bakım sorumluluğu bulunuyor. Sadece torun bakımını üstlenenlerin oranı yüzde 2,3 iken, 15 yaşından büyük bakıma muhtaç bir yetişkinin sorumluluğunu taşıyanların oranı da yüzde 2,3 olarak hesaplandı. Hem çocuk hem de yetişkin bakımını eş zamanlı yürütenlerin oranı ise yüzde 2,1 oldu.Çalışanların karşılaştığı en büyük engellerden biri ise profesyonel bakım hizmetlerine erişim eksikliği olarak öne çıkıyor. 15 yaş altında çocuk bakım sorumluluğu bulunan ve aktif olarak çalışan kişilerin yüzde 83'ü hiçbir profesyonel bakım hizmeti almıyor. Bu kişilerin sadece yüzde 14'ü kurumsal bakım merkezlerini (kreş/anaokulu), yüzde 1,6'sı ise evde ücretli bakıcı imkanını kullanabiliyor.
Çocuk bakım hizmeti almayan çalışanların yüzde 50,8'i bu süreci eşiyle birlikte veya tek başına yönetmeye çalışıyor. Profesyonel destek almayanların yüzde 17,6'sı maliyetlerin yüksek olmasını temel neden olarak gösterirken, yüzde 5,5'i ise bakımı büyükanne veya büyükbaba gibi aile büyükleriyle çözdüğünü ifade ediyor. Benzer bir durum yetişkin bakımında da görülüyor; yetişkin bakım sorumluluğu olan çalışanların yüzde 79,3'ü profesyonel destek almazken maliyet yüksekliği ve ulaşılabilecek mesafede hizmet bulunmaması başlıca gerekçeler arasında yer alıyor.
EN BÜYÜK ZORLUK: UZUN MESAİ SAATLERİ
Bakım sorumluluğu ile iş hayatını bir arada yürütenlerin bir kısmı bu durumun iş yaşantılarını zorlaştırdığını belirtiyor. Çalışanların yüzde 70,1'i süreçte belirgin bir zorluk yaşamadığını ifade etse de, zorluk çeken 4 milyon 303 bin kişilik kesimin şikayetleri dikkat çekiyor.
Bu grubun yüzde 38,4'ü uzun çalışma saatlerinden, yüzde 26,9'u zahmetli ve yorucu iş koşullarından, yüzde 8,9'u ise ev ile iş arasındaki ulaşım sürelerinin uzunluğundan yakınıyor. Uzun çalışma saatleri nedeniyle zorlananların cinsiyet dağılımına bakıldığında, erkeklerin yüzde 39,3'ü, kadınların ise yüzde 36,4'ü mesai sürelerinin bakım sorumluluklarını yerine getirmekte engel teşkil ettiğini vurguluyor.
Ortaya çıkan bu kapsamlı tablo, iş ve aile yaşamının uyumlaştırılması konusunda çalışma sürelerinin düzenlenmesi ve ulaşılabilir profesyonel bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ihtiyacını bir kez daha gündeme taşıyor.
