Los Angeles Yüksek Mahkemesi'nde başlayan kritik bir dava, sosyal medya devlerinin kapalı kapılar ardında bildiği ancak kamuoyuyla paylaşmadığı gerçekleri gün yüzüne çıkarıyor. 'KGM' veya 'Kaley' olarak tanımlanan davacının şikayeti üzerine açılan davada, teknoloji şirketlerinin genç kullanıcılar üzerinde yarattığı iddia edilen zararlar masaya yatırıldı. Davacı tarafın sunduğu en çarpıcı kanıtlardan biri, Meta tarafından Chicago Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen ve 'Project MYST' olarak adlandırılan dahili bir araştırma oldu.
Mahkemeye sunulan belgelere göre bu araştırma, ebeveynlerin çocuklarının ekran sürelerini sınırlama veya erişimi kısıtlama gibi çabalarının, gençlerin sosyal medya bağımlılığı geliştirmesini engellemede yetersiz kaldığını gösteriyor.
Ebeveyn Denetimi ve Kısıtlamaların Etkisizliği
Meta'nın 'Gençlerin Sosyal ve Duygusal Eğilimleri' (Meta and Youth Social Emotional Trends) anketinin kısaltması olan Project MYST, 1.000 genç ve ebeveynin katılımıyla gerçekleştirildi. Araştırma sonuçları, hane içindeki kuralların veya dijital denetim araçlarının, gençlerin platformları aşırı veya kompulsif şekilde kullanıp kullanmayacağı üzerinde çok az etkisi olduğunu ortaya koydu. Raporda, ebeveynlerin uyguladığı denetim yöntemleri ile gençlerin sosyal medya kullanımlarına ne kadar dikkat ettikleri arasında bir ilişki bulunmadığı belirtildi.
Davacının avukatı Mark Lanier, bu bulguların, Instagram gibi uygulamalardaki yerleşik ebeveyn kontrollerinin veya akıllı telefonlardaki süre sınırlarının, gençlerin aşırı kullanım eğilimini azaltmakta başarısız olduğunu kanıtladığını savundu. İddianamede, gençlerin dopamin salgısını manipüle eden değişken ödül sistemleri, sürekli bildirimler ve sonsuz kaydırma özellikleriyle tasarlanmış algoritmalar tarafından sömürüldüğü vurgulandı.
Zorlu Yaşam Olayları ve Risk Faktörleri
Araştırmanın bir diğer dikkat çekici bulgusu ise, stresli yaşam olaylarına maruz kalan gençlerin durumuyla ilgili. Project MYST verilerine göre; okulda zorbalık, aile içi sorunlar veya ebeveynlerin alkol kullanımı gibi olumsuz deneyimler yaşayan gençler, sosyal medya kullanımlarını kontrol etme konusunda daha başarısız oluyor. Yani gerçek hayatta travmatik olaylar yaşayan çocuklar, dijital bağımlılık riskine daha açık hale geliyor.
Instagram yöneticisi Adam Mosseri, mahkemedeki ifadesinde bu bulguyu kısmen doğrulayarak, insanların zorlu bir gerçeklikten kaçış yolu olarak Instagram'ı kullanabildiklerini belirtti. Ancak Mosseri, şirketin 'bağımlılık' terimi yerine, kullanıcının hissettiğinden daha fazla zaman harcaması durumunu tanımlayan 'sorunlu kullanım' ifadesini tercih ettiğini vurguladı.
Mahkeme Süreci ve Şirket Savunmaları
Duruşma sırasında Adam Mosseri, Project MYST hakkında detaylı bilgiye sahip olmadığını, sadece ismen hatırladığını iddia etti. Ancak davacı avukatları, Mosseri'nin çalışmanın ilerlemesi için onay verdiğini gösteren belgeleri mahkemeye sundu. Avukatlar, Kaley'in annesinin kızının telefonunu elinden almak da dahil olmak üzere her yolu denediğini ancak Meta'nın kendi araştırmasının da gösterdiği gibi bu çabaların sonuçsuz kaldığını belirtti.
Meta avukatları ise savunmalarında, araştırmanın bağımlılıktan ziyade gençlerin kullanım süreleri hakkındaki hislerine odaklandığını öne sürdü. Şirket, Kaley'in yaşadığı olumsuz duygusal durumların sorumluluğunun sosyal medya ürünlerinde değil, ebeveynlerin boşanması ve okuldaki zorbalık gibi dış faktörlerde aranması gerektiğini savundu. Buna karşın, Project MYST bulgularının kamuoyuyla hiç paylaşılmadığı ve bu araştırmaya dayanarak ailelere herhangi bir uyarı yapılmadığı gerçeği, davanın seyrini değiştirebilecek önemli bir detay olarak kayıtlara geçti.
Dava süreci devam ederken, ByteDance (TikTok) ve Snap gibi diğer şirketlerin yargılama başlamadan önce davacılarla anlaşmaya vardığı biliniyor. YouTube ve Meta ise yargılanmaya devam ediyor.
