Eurovision 2026 Yarışması'nda Hırvatistan'ı temsil eden LELEK grubunun 'Andromeda' isimli parçası, içerdiği tarihi atıflar nedeniyle Türkiye'de sosyal medyanın gündemine oturdu. Şarkının Osmanlı dönemindeki bir Balkan geleneğini işleyiş biçimi, 'tarihi karalama' iddialarını beraberinde getirdi. Gelen tepkiler üzerine Balkan basını konuyu manşetlerine taşırken Hırvat grup niyetlerinin kışkırtma olmadığını açıkladı.
Avrupa'nın en büyük müzik organizasyonlarından biri olan Eurovision 2026'da Hırvatistan'ı 'Andromeda' adlı şarkıyla temsil eden müzik grubu LELEK, performanslarında işledikleri tema nedeniyle Türkiye'deki sosyal medya kullanıcılarının yoğun tepkisiyle karşılaştı. Şarkının, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki hakimiyet dönemine yönelik olumsuz imalar barındırdığı öne sürülmesi, konuyu kısa sürede uluslararası bir tartışma boyutuna taşıdı.
Osmanlı Dönemi ve 'Sicanje' Geleneği
LELEK grubunun tartışmalara konu olan şarkısı, Balkanlar'da 'sicanje', 'bocanje' ya da 'bockanje' isimleriyle bilinen geleneksel bir Hristiyan dövme kültürünü anlatıyor. Yerel dillerde 'batırmak' veya 'işaretlemek' anlamına gelen bu kavram, özellikle Bosna-Hersek’teki Katolik Hırvat toplulukları arasında yaygın olarak uygulanan bir yöntemdi.
Tarihsel kayıtlara göre, kız çocuklarının ellerine, bileklerine, göğüslerine ve alınlarına küçük haçlar, dal motifleri veya güneş sembolleri işleniyordu. Şarkıda, bu dövmelerin o dönemde Katolik kadınların kaçırılmamak, zorla evlendirilmemek veya köleleştirilmemek amacıyla vücutlarına yapıldığı iddia ediliyor. Araştırmacılar, bu uygulamanın kökenlerinin Hristiyanlık öncesi İlirya ve Trakya kültürlerine kadar uzandığını, ancak Osmanlı İmparatorluğu döneminde bu motiflerin bölgedeki Katolik kimliğini görünür kılmak için yeni bir anlam kazandığını belirtiyor.
Sosyal Medyada Tepki ve Balkan Basınının İlgisi
'Andromeda' parçasının Eurovision 2026 sahnesine taşınması ve sözleri, Türkiye'de pek çok kullanıcının tepkisini çekti. Sosyal platformlarda, şarkının Osmanlı tarihini tek taraflı bir bakış açısıyla karaladığı ve tarihi gerçeklerin çarpıtıldığı yönünde çok sayıda eleştiri paylaşıldı.
Türk kullanıcıların gösterdiği bu yoğun reaksiyon, Balkan medyasında da geniş yankı buldu. Bölge basını, gelişmeleri 'Türkler Hırvatistan’ın Eurovision şarkısına tepki gösterdi' şeklindeki başlıklarla işlendi.
LELEK Grubundan Yanıt Gecikmedi
Giderek büyüyen tepkilerin ardından, Hırvat temsilci LELEK grubu üyeleri konuyla ilgili sessizliklerini bozdu. Şarkılarının Osmanlı'yı hedef alan kasıtlı bir saldırı olmadığını ifade eden grup üyeleri, sanat yoluyla sadece tarihi bir konuyu ele aldıklarını savundu. Yapılan açıklamada: "Kesinlikle amacımız kışkırtmak değil. Biz sadece geçmişteki bir durumu işledik. Şarkının taşıdığı asıl mesaj sevgi, eşitlik ve saygıdır" ifadeleri kullanıldı.
Şarkı Sözlerindeki Dikkat Çeken İfadeler
Şarkının yerel dilden çevrilen sözleri incelendiğinde, dönemin zorluklarına ve acılarına vurgu yapan dramatik ifadeler dikkat çekiyor. 'Annelerimiz köle doğurmadılar', 'Yıkılmış yuvalara, çığlıklar eşliğinde askerleri uğurluyorlar' ve 'Hiçbir anne seni bağışlamayacak' gibi sözlerin yer aldığı eser, o dönemdeki kadınların yaşadığı iddia edilen korku ve çaresizliği sahneye yansıtmayı amaçlıyor.
Yarışmanın ardından söz konusu parçanın tarihsel arka planı üzerindeki tartışmaların bir süre daha devam etmesi bekleniyor.
Peki Neden Andromeda?
Yunan mitolojisinde, Andromeda kehaneti, annesi Kraliçe Cassiopeia'nın güzelliğinin Nereidlerin güzelliğini aştığıyla övünmesinin ardından, Prenses Andromeda'nın Poseidon'u yatıştırmak için deniz canavarı Cetus'a kurban edilmesi gerektiğini öngörmüştü. Kıyıdaki bir kayaya zincirlenen Andromeda, kahraman Perseus tarafından kurtarıldı; Perseus, canavarı öldürmek için Medusa'nın başını kullandı.
Mitolojik önemin ötesinde Andromeda aynı zamanda Samanyolu'na en yakın büyük galaksidir ve bilim insanlarına göre yaklaşık bir milyar yıl içinde bizimkiyle çarpışacaktır.Lelek, bu kozmik imgenin süreklilik temasını ve nesiller boyunca aktarılan hikayeleri yansıttığını söylüyor: acı ve direnç hikayeleri, aynı zamanda cesaret ve öz belirleme hikayeleri. Her üye, şarkıda hem düşündürücü anlar bulduğunu hem de başkalarını cesaretlendirmek için ilham aldığını belirtiyor.
Dövme imgeleriyle grafiksel olarak temsil edilen 'Andromeda', kadınların gücünü onurlandırır ve kutlar; bu güç sadece kendi hayatta kalmalarını değil, aynı zamanda topluluklarının da hayatta kalmasını sağlamıştır.Şarkı, diğer müzik geleneklerinde de bulunan temaları yankılıyor. Gloria Gaynor'ın 1978 tarihli hit şarkısı 'I Will Survive' ile, daha geniş bir ulusal ölçekte olsa da, ya da Nina Simone'un 'Four Women' (1966) şarkısıyla, Afrika esintilerinden ziyade Slav esintileri taşıyan, hafif paralellikler duyulabiliyor.
Daha yakın karşılaştırmalar da mevcut. Bosnalı kült grup Zabranjeno pušenje'nin 1997 tarihli 'You can have my body but not my soul' şarkısı da benzer şekilde, daha basit bir ekonomik düzeyde olsa da, mülksüzleştirme temasını işliyor.
Bu bağlamda, ‘Andromeda’dan alınan şu dize — ‘Beni kendine al, Dünya Kraliçesi. Ruhum senin, onlar için ben sadece bir bedenim’ — daha önceki ‘Bedenimi alabilirsin ama ruhumu alamazsın’ nakaratına çarpıcı bir karşıtlık oluşturuyor.
Lelek, şarkının ardındaki temel fikirlerden birinin, uzun zamandır susturulmuş olan şeylerden -anneden kızına geçen korku, acı ve dirençten- bahsetmek için geleneği kullanmak olduğunu söylüyor; günümüzde bazıları buna 'nesiller arası travma' diyor: 'Bir mum yakarken, büyükannenize kızının neden korku içinde doğum yaptığını sorun.'
Şarkı yazarının vizyonunda Andromeda, kadın ve azınlık haklarını temsil ediyor ve uzayda hareket eden bir galaksi gibi istikrarlı bir şekilde yaklaşan, engin ve güçlü bir şeydir. Sonunda gerçeklikle çarpışır ve tanınmayı talep ediyor.
