NATO Zirvesi'nden ABD-İran mutabakatına, Rusya-Ukrayna savaşından Güney Kafkasya'daki gelişmelere kadar birçok başlıkta açıklamalarda bulunan Fidan, Türkiye'nin bölgesel ve küresel meselelerdeki yaklaşımına ilişkin dikkat çeken mesajlar verdi.
NATO Zirvesi İçin Trump Vurgusu
Ankara'da 7-8 Temmuz tarihlerinde düzenlenecek NATO Zirvesi'ne ilişkin değerlendirmelerde bulunan Bakan Fidan, toplantının önemine dikkat çekti.
Fidan, zirvede ele alınacak konuların kritik olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
Çok önemli konular var ve bunların ABD Başkanı'nın bulunmadığı bir toplantıda karara bağlanması mümkün değil.
Pek çok Avrupa ülkesinin, zirvenin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde Türkiye'de düzenlenmesinin ABD Başkanı Donald Trump'ın katılımını mümkün kılan en önemli unsur olarak gördüğünü belirten Fidan, şu değerlendirmede bulundu:
Pek çok Avrupa ülkesi, toplantının Sayın Cumhurbaşkanımızın ev sahipliğinde Türkiye'de yapılacak olmasının Başkan Trump'ın zirveye katılmasını mümkün kılan en önemli faktör olduğunu söylüyor. Cumhurbaşkanımız olmasa, Türkiye olmasa, Trump gelmeyecekti ve zaten buraya önem vermediğini fiili olarak deklare etmiş olacaktı.
Hazırlıkların yoğun şekilde sürdüğünü aktaran Fidan, NATO'nun geleceği açısından ABD ile Avrupalı ülkelerin ittifaka bakışındaki farklılıkların da zirvenin önemli gündem maddelerinden biri olacağını söyledi.
Rusya ile İlişkilerde "Özel İlişki" Vurgusu
Rusya'daki temaslarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, iki ülke arasındaki ilişkilerde büyük sorunlar veya çözülemeyen krizlerin bulunmadığını ifade etti.
Türkiye ile Rusya'nın mümkün olan her alanda işbirliği yapmak istediğini belirten Fidan, karşılıklı ziyaretlerin sürdüğünü ve ilişkilerde temel bir değişiklik yaşanmadığını kaydetti.
Görüşmelerde son derece karmaşık ve derin konuların ele alınabildiğini belirten Bakan Fidan, iki ülkenin zaman zaman yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen yapıcı bir tutum sergilemeyi başardığını vurguladı.
Fidan, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
Ruslarla çok özel bir ilişki geliştirdik, çok ciddi sıkıntılı alanlarımız olduğunda bile işbirliği yapmasını, güven oluşturmasını bildik. Her iki liderin de vizyonu ortada; belli ilkeler çerçevesinde ülkelerinin iyiliğini savunuyorlar. Yapıcı bir tutum takınmaya hazırlar.
Rusya-Ukrayna Savaşı ve Müzakereler
Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Hakan Fidan, Rus yetkililerin pozisyonlarında herhangi bir değişiklik gözlemlemediğini söyledi. Rus tarafının Ukrayna konusunda tutumunu koruduğunu belirten Fidan, görüşmeler sırasında kendisine aktarılan yaklaşımı şu sözlerle anlattı:
Rusya'da gerçekleştirdiğim temaslarda, Rus yetkililerin, Ukrayna konusundaki görüşlerinin değişmediğini müşahede ettim. 'Donetsk konusu hallolmadan olma şansı yok.' diyorlar.
Güney Kafkasya'da 3+3 Mekanizması Öne Çıkıyor
Fidan, ziyaret sırasında Güney Kafkasya'da işbirliğini artırmayı hedefleyen 3+3 Mekanizması'nın işletilmesi konusunda mutabakat sağlandığını belirtti.
Türkiye, Rusya, Azerbaycan, İran, Ermenistan ve Gürcistan arasında işbirliğinin geliştirilmesini amaçlayan mekanizmanın önemine dikkat çeken Fidan, bölge ülkelerinin rekabet yerine işbirliğini ön plana çıkarması gerektiğini söyledi.
"Biz bölge ülkeleri olarak şunu görebilmeliyiz; rekabet ve tahakküm arayışları yerine işbirliğini ön plana çıkarmamız lazım." diyen Fidan, aynı anlayışın Orta Doğu'da da giderek güçlendiğini ifade etti. Barış, huzur ve istikrarın tüm bölge ülkelerinin ortak çıkarına olduğunu vurgulayan Bakan Fidan, bazı ülkeler arasında ciddi güvensizliklerin bulunduğunu ancak ortak bir çözüm arayışının da devam ettiğini kaydetti.
Orta Koridor ve Bölgesel Bağlantısallık
Yakın dönemde gerçekleştirilen Azerbaycan-Türkiye-Gürcistan toplantısına da değinen Fidan, özellikle bağlantısallık projelerinin ön plana çıktığını belirtti.
Orta Koridor'un Türkiye'ye bağlanmasına yönelik çalışmaların görüşüldüğünü ifade eden Fidan, şu değerlendirmeyi yaptı:
Özellikle bağlantısallık konusunda orada bir şeyler yapılabiliyor. Orta Koridor'un gelip Türkiye'ye bağlanması, bu konular görüşüldü. Önemli adımlar atılabileceğine inanmaktayız.
Ermenistan ile Normalleşme Süreci
Ermenistan ile yürütülen normalleşme sürecine de değinen Hakan Fidan, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan hükümetinin önemli adımlar attığını söyledi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın iradesi doğrultusunda doğrudan ticaret ve uçuşlar dahil birçok alanda önemli gelişmeler yaşandığını belirten Fidan, yeni dönemde yapılması gerekenlerin belli olduğunu ifade etti.
Bakan Fidan, "Biz o koşullar ortaya çıktığında normalleşmeye hazırız." dedi.
ABD-İran Mutabakatında Teknik Detaylar Masada
ABD ile İran arasında yürütülen mutabakata ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, tarafların prensipte bazı konularda uzlaştığını ancak teknik ayrıntıların halen görüşülmesi gerektiğini söyledi. Nükleer dosyada iki temel başlığın öne çıktığını belirten Fidan, şu ifadeleri kullandı:
Birincisi, zenginleştirilmiş uranyuma ne olacak? İkincisi,bundan sonraki zenginleştirme moratoryumu nasıl işletilecek?
Fidan, özellikle İran'daki yaklaşık 400 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun seyreltilmesi konusunda prensip anlaşmasının bulunduğunu, ancak uygulamaya ilişkin birçok detayın netleştirilmesi gerektiğini belirtti.
Örneğin, 400 kiloluk zenginleştirilmiş uranyumun İran'da seyreltilmesi konusunda bir prensip anlayışı var. Ama bunun seyreltilmesini kim yapacak, kim kontrol edecek, nasıl 'doğrulanacak', bunların görüşülmesi gerekiyor. Bunlar görüşülecek.
İran-ABD Temaslarında Güven Sorunu ve Gecikmeler
Fidan, savaş koşulları ve karşılıklı güven eksikliği nedeniyle İran ile ABD arasındaki iletişim süreçlerinde zaman zaman gecikmeler yaşandığını söyledi.
ABD tarafının bazı konulara saatler içinde yanıt verebildiğini ancak İran tarafının güvenlik koşulları nedeniyle bazen günler sonra cevap verebildiğini belirten Fidan, süreçte yaşanan karşılıklı saldırılar ve İsrail'in Lübnan'ı işgalinin de müzakereleri olumsuz etkilediğini ifade etti. Bu süreçte tarafları doğrudan görüşmelere teşvik etmeye çalıştığını da sözlerine ekledi.
İsrail'in Bölgedeki Politikalarına Tepki
İsrail'in bölgedeki politikalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, yaşananların yalnızca Türkiye'nin değil tüm dünyanın sorunu haline geldiğini söyledi.
"İsrail, bölgede yıkım olsun istiyor. Bazı ülkeleri işgal etmek, terör uygulamak istiyor." ifadelerini kullanan Fidan, bu politikaların küresel güvenlik ve ekonomi açısından da ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti.
İsrail'in giderek daha fazla diplomatik tepkiyle karşı karşıya kaldığını ifade eden Fidan, bu diplomatik baskının sonuç vermesini temenni ettiğini söyledi.
Gazze İçin Diplomatik Çabalar Sürüyor
İran ile ABD ve İsrail arasında yaşanan savaşın Gazze meselesini ikinci plana ittiğini belirten Fidan, bu kriz çözüldüğünde bölge ülkelerinin yeniden Gazze konusuna yoğunlaşabileceğini vurguladı.
İsrail'in Gazze'deki saldırılarının sürdüğünü kaydeden Bakan Fidan, ikinci aşamaya geçilebilmesi amacıyla çalışmaların devam ettiğini ve bir çerçeve metin üzerinde uzlaşı sağlanması için yoğun diplomatik çaba harcandığını söyledi. Fidan, Milli İstihbarat Teşkilatı'nın (MİT) da bu sürecin içerisinde aktif rol aldığını ifade etti.
