ABD Başkanı Donald Trump'ın, Danimarka'ya bağlı özerk bölge Grönland'ı Amerika Birleşik Devletleri topraklarına katma konusundaki ısrarlı tutumu, transatlantik ilişkilerde benzeri görülmemiş bir krize yol açtı. Trump'ın, Grönland'ı ABD kontrolüne alma hedefini gerçekleştirmek üzere Louisiana Valisi Jeff Landry'yi 'özel temsilci' olarak ataması, Kopenhag ve Nuuk yönetimlerini ayağa kaldırdı. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, yaptıkları ortak açıklamada sınırların ve devletlerin egemenliğinin uluslararası hukuk çerçevesinde dokunulmaz olduğunu vurguladı.
Diplomatik Krizin Eşiğinde: Özel Temsilci Ataması
Trump'ın pazar günü yaptığı atama, Grönland'ın zengin mineral kaynakları ve stratejik Arktik konumu üzerindeki iştahını bir kez daha gözler önüne serdi. Atanan temsilci Jeff Landry'nin, bu görevi 'Grönland'ı ABD'nin bir parçası yapmak için bir onur' olarak tanımlaması, Danimarka kanadında bardağı taşıran son damla oldu. Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen, ABD'nin Kopenhag Büyükelçisi Ken Howery'nin acil bir açıklama yapması için bakanlığa çağrılacağını duyurdu. Rasmussen, bu atamanın Danimarka'nın egemenlik haklarını doğrudan hedef aldığını ve kabul edilemez olduğunu belirtti.
'Başka Ülkeleri İlhak Edemezsiniz'
Danimarka ve Grönland liderleri, yayınladıkları sert bildiride temel ilkelerin tehlikede olduğunu hatırlattı. Açıklamada, 'Grönland Grönlandlılarındır ve ABD burayı devralmamalıdır. Toprak bütünlüğümüze saygı bekliyoruz' ifadeleri kullanıldı. Mette Frederiksen, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, 'ömür boyu müttefik' olarak gördükleri ABD'nin kendilerini zor bir duruma soktuğunu ancak demokratik değerlerden ödün vermeyeceklerini ifade etti. Grönland Başbakanı Nielsen ise bu atamanın evdeki kararlarını değiştirmeyeceğini, Grönland halkının kendi demokrasisine ve kararlarına sahip olduğunu vurguladı.
Avrupa Birliği (AB) kanadından da Danimarka'ya tam destek geldi. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, toprak bütünlüğü ve egemenliğin uluslararası hukukun temel taşı olduğunu hatırlatarak Danimarka halkı ile tam dayanışma içinde olduklarını bildirdi. İsveç ve Norveç gibi kuzey komşuları da bu süreçte Danimarka'nın arkasında olduklarını açıklayarak, bölgedeki jeopolitik statükonun bozulmasına karşı olduklarını ilan ettiler. Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, bu atamanın Trump'ın Grönland'ı Amerikalılaştırma niyetini açıkça ortaya koyduğunu belirtti.
Jeopolitik Satranç: Arktik Bölgesinde Güvenlik Yarışı
Grönland, sadece yer altı zenginlikleriyle değil, aynı zamanda Kuzey Amerika ve Avrupa arasındaki stratejik konumuyla da kritik bir öneme sahip. Rusya ve ABD arasındaki füzelerin en kısa geçiş rotası üzerinde bulunan ada, artan Çin ve Rus ilgisi karşısında Washington için bir ulusal güvenlik meselesi olarak görülüyor. Ancak Grönland'daki 57 bin kişilik nüfusun büyük çoğunluğu Danimarka'dan bağımsızlık kazanmayı istese de, ABD'nin bir parçası olmaya sıcak bakmıyor.
Danimarka istihbarat servislerinin son raporları, ABD'nin ekonomik gücünü 'iradesini dayatmak' için kullandığını ve dost-düşman ayrımı yapmaksızın askeri güç tehdidinde bulunduğunu savunuyor. Trump'ın oğlu Donald Trump Jr. ve Başkan Yardımcısı JD Vance'in bölgeye yaptığı son ziyaretler, bu ilhak niyetinin tesadüf olmadığını kanıtlar nitelikte. Grönlandlı milletvekili Aaja Chemnitz, temsilci atanmasının kendisinden ziyade, ona verilen 'Grönland'ı ele geçirme' görevinin asıl sorun olduğunu ifade ederek, halkın kendi geleceğini tayin etme isteğine saygı gösterilmesini istedi.
The Guardian
