Birleşmiş Milletler (BM) raportörleri, Avrupa Birliği'nin (AB) İsrail'in vahşet suçlarına ve insan hakları ihlallerine varan eylemleri nedeniyle bu ülkeyle olan Ortaklık Anlaşması'nı acilen askıya almasını talep etti.
Raportörler tarafından yapılan yazılı açıklamada, anlaşmanın İsrail'e 2000'den bu yana Avrupa pazarına ayrıcalıklı erişim sağladığı hatırlatıldı. Anlaşmanın uluslararası hukukun asgari şartı gereği askıya alınması gerektiği vurgulanan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:
"AB, üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarının yarın Lüksemburg'da bir araya gelerek bu anlaşmanın tamamen veya kısmen askıya alınmasını ele alacakları toplantıda açık bir ahlaki sınavla karşı karşıya kalacak. Bu toplantı Avrupa'da hesap verebilirlik konusunda artan kamuoyu talebinin ortasında gerçekleşiyor."
Yasal Zorunluluk ve Milyonluk İmza Kampanyası
Açıklamada, İsrail'in insan hakları ihlalleri nedeniyle anlaşmanın iptalini isteyen Avrupa Vatandaş Girişimi'nin (ECI) bugüne kadar 1 milyondan fazla imza topladığı hatırlatıldı. Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Gazze'de soykırım riski olduğuna karar veren bağlayıcı emirlerine atıf yapılarak şöyle denildi:
"AB, davranışları birçok uluslararası kuruluş tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları olarak değerlendirilen bir devletle tercihli ticareti sürdürürken insan haklarını savunduğunu inandırıcı bir şekilde iddia edemez."
Açıklamada, UAD'nin emirlerinin defalarca göz ardı edildiğinin altı çizildi. Soykırımı önleme yükümlülüğüne dikkat çekilen metinde, "AB, 2,5 yıldır Filistinlilere karşı artan vahşete tanık olurken uluslararası hukuku korumak için etkili bir önlem almadı. Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmelerine taraf olan tüm AB üye devletleri, soykırımı önlemek ve insani hukuka saygı gösterilmesini sağlamak için tüm makul araçları kullanmakla yükümlü. Yasadışı bir duruma katkıda bulunan veya onu sürdüren ticari ilişkilerin devam etmesi bu yükümlülükle bağdaşmaz." ifadeleri kullanıldı.
İhlallerin ciddiyeti ve ölçeği göz önüne alındığında, anlaşmayı tamamen askıya almanın siyasi bir takdir meselesi değil, yasal bir zorunluluk olduğu belirtildi.
AB-İsrail Ortaklık Anlaşması ve İnceleme Süreci
AB ile İsrail arasında Tel Aviv yönetimine ticari ayrıcalıklar tanıyan Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023'ten bu yana artan tepkilerin merkezinde bulunuyor. Gelen çağrılar üzerine geçen yıl AB Komisyonu tarafından bir inceleme başlatılmıştı.
Hollanda'nın Mayıs 2025'te öncülük ettiği ve 15 ülkenin desteklediği inceleme sonucunda İsrail'in Gazze'de uluslararası hukuku ihlal ettiği tespit edilse de bu bulgular somut bir siyasi iradeye dönüşmedi. Aradan geçen iki yılın ardından gündeme gelen sınırlı yaptırımlar ise ateşkes süreci gerekçe gösterilerek rafa kaldırılmıştı.
Sürece dahil olan BM özel raportörleri, İnsan Hakları Konseyi'nin bağımsız bilgi toplama ve izleme mekanizmaları olarak görev yapıyor. Herhangi bir ülkenin durumunu veya tematik sorunları ele alan bu uzmanlar, kurum bünyesinde bulunmayıp çalışmalarını gönüllülük esasına göre bağımsız şekilde yürütüyor.
