İtalya’nın Sicilya Adası’nda bulunan Etna Yanardağı, yapılan yeni bir araştırmaya göre dünya üzerindeki bilinen volkan türlerinden hiçbirine tam olarak uymuyor. Bilimsel dergi JGR Solid Earth’te yayımlanan çalışma, volkanın oluşumunun alışılmışın dışında bir mekanizmaya dayanabileceğini ortaya koydu.
Araştırmada, Etna’nın oluşum sürecinin bilim insanlarını şaşırtan farklı bir yapıya sahip olduğu ve mevcut volkan sınıflandırmalarının dışında kaldığı vurgulandı.
Üç ana volkan kategorisinin dışında kalıyor
Bilimsel literatürde volkanlar genellikle üç ana kategoriye ayrılıyor:
okyanus ortası sırtları, sıcak nokta (hotspot) volkanları ve dalma-batma zonu volkanları. Ancak Etna Yanardağı bu kategorilerin hiçbirine tam olarak uymuyor.
Etna, Afrika levhasının Avrasya levhasının altına daldığı bir bölgede yer almasına rağmen, klasik dalma-batma volkanlarından farklı bir konumda bulunuyor. Ayrıca, lavının kimyasal özellikleri sıcak nokta volkanlarını andırsa da bölgede böyle bir sıcak nokta bulunmuyor.
Oluşum süreci “petit-spot” volkanlara benziyor
Araştırmaya göre Etna’nın oluşumu, okyanus tabanında görülen ve “petit-spot” olarak adlandırılan küçük volkanlara benzer bir süreçle gerçekleşmiş olabilir. Ancak bu benzerliğe rağmen, 3 bin 400 metreden fazla yüksekliğiyle Etna’nın devasa yapısı bu küçük volkanlardan ayrılıyor.
Bu durum, Etna’nın hem oluşum süreci hem de fiziksel yapısı açısından benzersiz bir örnek olduğunu ortaya koyuyor.
Lav yapısındaki değişim dikkat çekiyor
Volkanın geçmişi incelendiğinde, lav bileşiminde zamanla önemli değişimler yaşandığı belirlendi. İlk dönemlerde silika açısından zengin lavlar üreten Etna, ilerleyen süreçte potasyum ve sodyum gibi alkali elementler bakımından zengin lavlar püskürtmeye başladı.
Aynı volkan içerisinde bu tür bir kimyasal evrim görülmesi oldukça nadir bir durum olarak değerlendiriliyor. Bu değişimi anlamak için araştırmacılar, farklı dönemlere ait lav katmanları üzerinde jeokimyasal analizler gerçekleştirdi.
Magmanın kaynağı derin katmanlarda
Araştırma bulguları, Etna’daki magmanın yer kabuğunun altında bulunan ve “düşük hız zonu” olarak adlandırılan erimiş malzeme açısından zengin bir katmandan geldiğini ortaya koydu. Normal şartlarda bu tür bölgelerdeki magma yüzeye ulaşamazken, Etna’nın bulunduğu karmaşık tektonik yapı bu süreci mümkün kılıyor.
Afrika levhasının düzensiz şekilde Avrasya levhasının altına dalması, kayaçların kıvrılmasına ve deformasyona uğramasına neden oluyor. Bu süreç ise magmanın yüzeye çıkabileceği yolların oluşmasını sağlıyor.
Yeni bir volkan türü olabileceği değerlendiriliyor
Elde edilen bulgular, Etna Yanardağı’nın yeni bir volkanizma türünü temsil edebileceğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, bu yapının yalnızca Etna’ya özgü olmayabileceğini ve dünya genelinde benzer ancak henüz tam olarak anlaşılmamış jeolojik süreçlerin varlığına işaret edebileceğini belirtiyor.
Bu çalışma, yer kabuğu ile magma arasındaki etkileşimin volkan oluşumunda sanılandan daha önemli bir rol oynadığını gözler önüne seriyor.
