Teknoloji devi Apple, İngiltere'deki milyonlarca müşterisini yıllarca gereksiz yere yüksek ücretlendirdiği gerekçesiyle verilen 1.5 milyar sterlinlik tarihi mahkeme kararına itiraz etmek üzere harekete geçti. iPhone üreticisi, aktivistlerin 'büyük teknoloji şirketlerine karşı bir dönüm noktası' olarak nitelendirdiği bu kararı bozmak amacıyla Temyiz Mahkemesi'ne resmi başvuruda bulundu.
Dava, tüketicilerin App Store üzerinden yaptıkları uygulama ve uygulama içi satın alımlarda ödedikleri yüzde 30'a varan komisyon oranlarının yarattığı maliyetin giderek daha fazla sorgulandığı bir dönemde gündeme geliyor. Kampanyacılar tarafından 'Apple vergisi' olarak adlandırılan bu kesintiler, flörtten finansa, eğlenceden spora kadar günlük yaşamın pek çok alanında kullanılan uygulamaları kapsıyor. Eğer Apple'ın temyiz başvurusu başarısız olursa, 2015 ile 2024 yılları arasında Birleşik Krallık'ta App Store üzerinden harcama yapan her kullanıcı tazminat alma hakkı kazanabilecek.
Milyonlarca Kullanıcı İçin Geri Ödeme İhtimali Masada
Söz konusu itiraz, Apple ve Google'a karşı açılan ve tüketiciler, küçük işletmeler ile girişimcilerin toplamda 6 milyar sterlinin üzerinde tazminat talep ettiği bir dizi toplu dava sürecinin parçasını oluşturuyor. Bu davalarda kullanılan 'opt-out' (dışında kalma) sistemi, milyonlarca insanın rekabet hukuku ihlali iddialarında otomatik olarak temsil edilmesine olanak tanıyor. 36 milyon İngiliz tüketici adına 1.5 milyar sterlinlik davayı kazanan King's College London akademisyeni Dr. Rachael Kent, bu süreci 'kesinlikle bir kırılma noktası' olarak tanımlıyor. Kent, insanların her gün içinde yaşamak zorunda oldukları dijital dünyaların zararlarına ve bunun mali sonuçlarına karşı artık seslerini yükselttiklerini belirtiyor.
Hukuk mücadelesinin merkezinde, Apple ve Google'ın uygulama mağazalarında İngiliz tüketicileri ve geliştiricileri aşırı ücretlendirdiği iddiaları yer alıyor. Ayrıca Apple, iCloud veri depolama hizmetiyle müşterileri kendi ekosistemine hapsetmek ve yüksek ücretler talep etmekle de suçlanıyor. Rekabet Temyiz Mahkemesi, Kent'in davasında Apple'ın uygulamaları satarken yüzde 30 yerine yüzde 17.5, uygulama içi satın alımlarda ise yüzde 10 komisyon alması gerektiğine hükmetmişti. Uygulama geliştiricilerinin ödemesi gereken oranın ise yüzde 10 olması gerektiği belirtilmişti.
Komisyon Oranları ve Geliştiricilerin Mücadelesi
Strathclyde Üniversitesi hukuk profesörü Barry Rodger tarafından yürütülen bir diğer davada ise 2.000'den fazla uygulama geliştiricisi adına toplu olarak 1 milyar sterline varan tazminat talep ediliyor. Rodger, küçük ve orta ölçekli geliştirici işletmelerinin, App Store ve Google Play'in aşırı kâr hırsı nedeniyle zarar gördüğünü savunuyor. Dava dosyasında Google Play'in geliştiricilere karşı 'aşırı, keyfi ve ayrımcı komisyonlar' uyguladığı, özellikle flört ve oyun uygulaması üreticilerinin bu durumdan etkilendiği iddia ediliyor.
Bu davanın Ekim 2026'da Rekabet Temyiz Mahkemesi'nde görülmesi ve 19 milyon Google Play müşterisi adına açılan yaklaşık 1 milyar sterlinlik başka bir tazminat talebiyle birleştirilmesi bekleniyor. Tüketici aktivisti Liz Coll tarafından açılan bu davada Google, rekabeti dışlamak ve dijital satın alımlarda yasa dışı derecede yüksek komisyon almakla suçlanıyor.
Teknoloji Devleri Suçlamaları Reddediyor
Suçlamaların odağındaki şirketler ise iddiaları kesin bir dille reddediyor. Bir Google sözcüsü, Android platformunun diğer tüm platformlardan daha fazla seçenek sunduğunu ve ücretlerinin herhangi bir büyük uygulama platformuna kıyasla en düşük seviyede olduğunu belirterek, davalara karşı güçlü bir savunma yapacaklarını ifade etti. Google, toplu davaların fiyatları düşüren ve seçenekleri artıran bir sistemi bozmaya çalıştığını, başarılı olmaları halinde Android telefonlarda uygulama indirmenin daha karmaşık ve daha az güvenli hale geleceğini savunuyor.
Öte yandan, tüketici kampanya grubu 'Which?', Kasım ayında Apple'a karşı iCloud hizmetleri üzerinden müşterileri 'tuzağa düşürdüğü' iddiasıyla 3 milyar sterlinlik bir dava açtığını duyurmuştu. Apple, bu iddiaları asılsız olarak nitelendirerek hiçbir müşterinin iCloud kullanmak zorunda olmadığını belirtti. Şirket, Kent davasındaki karara şiddetle karşı çıktığını, mahkemenin 'gelişen ve rekabetçi uygulama ekonomisine' dair hatalı bir görüş benimsediğini savundu. Apple, çoğu uygulamanın yüzde 15 komisyona tabi olduğunu ve App Store'un İngiltere'nin dijital ekonomisine katkıda bulunarak 2024 yılında 55 milyar doların üzerinde faturalandırma ve satışa aracılık ettiğini vurguladı.
Dijital Yaşama Bağımlılık ve Artan Farkındalık
Dr. Rachael Kent, tüketicilerin dijital yaşamın zihinsel, fiziksel ve finansal zararlarına karşı uyanışa geçtiğini ifade ediyor. Kent'e göre, büyük teknoloji şirketlerine karşı yaşanan bu değişim dalgası, insanların günlük araçları sorgulamasıyla hız kazandı. Özellikle pandemi süreci, teknolojiye olan bağımlılığı artırdı. Haftada beş uygulama kullanan bireylerin, gıda alışverişinden diyet takibine, sosyal medyadan iletişime kadar günde on uygulamaya ihtiyaç duyar hale gelmesi, ekran süresini ve maliyetleri artırdı.
Son altı yıldır davayla ilgilenen Kent, sürecin büyük bir kısmının insanları bu 'görünmez maliyetler' konusunda eğitmekle geçtiğini belirtiyor.
The Guardian
