Almanya genelinde dini kurumlara olan ilginin azalması ve üye sayılarındaki sert düşüş, ülkenin kültürel ve mimari dokusunda köklü bir değişikliği beraberinde getiriyor. İbadete kapatılan yüzlerce kilise binası, yıkılmak yerine yerleşim kompleksi, bar veya spor salonu gibi farklı işlevlerle yeniden kullanıma açılıyor. Bu dönüşümün en son örneklerinden biri, Almanya'nın Hollanda sınırındaki Bad Bentheim kasabasında yaşanıyor. Gildehaus semtinde bulunan Aziz Anna Kilisesi, düzenlenen son ayinle kapılarını ibadete kapattı.
Küçük Katolik kilisesi, son gününde hınca hınç dolarken, koronun org eşliğinde söylediği ilahiler duygusal anlara sahne oldu. Ayinin sonlarına doğru, kilisenin kutsal niteliğini yitirmesi prosedürü, cemaat üyeleri için acı verici bir gerçekliğe dönüştü. Sunağın açılarak içindeki kutsal emanetlerin çıkarılması sırasında gözyaşlarına hakim olamayanlar görüldü. Katolik papaz Hubertus Goldbeck, sürecin hem kalbe hem de gözlere dokunduğunu belirterek yaşanan duygusal yoğunluğu ifade etti.
Binlerce Üye Kaybı ve Kapanan Yüzlerce İbadethane
Aziz Anna Kilisesi'nin durumu münferit bir olay değil; aksine Almanya genelinde hızla yayılan bir eğilimin parçası. Kiliseler, cemaatleri küçüldükçe binalarından feragat etmek zorunda kalıyor. Yalnızca 2024 yılında iki büyük kilise, ölümler ve ayrılmalar nedeniyle bir milyondan fazla üyesini kaybetti. 30 yıl önce nüfusun yüzde 69'unu oluşturan Protestan ve Katolik Kilisesi üyelerinin oranı, günümüzde yüzde 45'e kadar gerilemiş durumda.
Bu dramatik düşüş, 2000 yılından bu yana yüzlerce ibadethanenin hizmet dışı bırakılmasına neden oldu. Alman Piskoposlar Konferansı verilerine göre, 2000-2024 yılları arasında 611 Katolik kilisesi kapatıldı. Protestan Kilisesi ise aynı dönemde 300 ila 350 kilisenin kalıcı olarak kapılarını kilitlediğini tahmin ediyor. Boşalan bu yapıların bir kısmı, özellikle Berlin gibi metropollerde büyüyen Ortodoks cemaatleri tarafından devralınsa da, büyük çoğunluğu satılıyor veya yıkılıyor.
Kutsal Mekanlardan Ticari İşletmelere Dönüşüm
Satılan kilise binalarının yeni kullanım amaçları ise oldukça dikkat çekici. Almanya'nın batısındaki Jülich kentinde bulunan eski Aziz Rochus Kilisesi, artık bir bisikletçi dükkânı olarak hizmet veriyor. İşletmeci Thomas Oellers, kendisinin de vaftiz edildiği bu binada çalışmaya devam ediyor. Benzer şekilde, Münster yakınlarındaki Wettringen'de bir manastır 'futbol kilisesi'ne, Kleve'de eski bir Protestan kilisesi ise boks salonuna dönüştürüldü. Kütüphaneler, kitapçılar ve hatta otel kompleksleri, eski manastır ve kilise binalarının yeni işlevleri arasında yer alıyor.
Konut sıkıntısının yaşandığı ülkede, mimarların kiliseleri yaşam alanlarına çevirdiği projeler de artış gösteriyor. Essen'deki Aziz Luka Kilisesi, dairelere dönüştürülen en eski örneklerden biri. 2013'ten beri burada yaşayan Alexandra Schröder, 'Kimse bir gün bir sunağın üzerinde yaşayacağımı hayal edemezdi' diyerek durumun ilginçliğini vurguluyor. Binanın alt katında hizmet veren bir fizyoterapi kliniği ise hastalar tarafından farklı yorumlanıyor. Kimi hastalar ibadethanelerin sağlık merkezine dönüşmesini pratik bulurken, mahalle sakinlerinden bazıları kilise çanlarını duyamamanın hüznünü yaşıyor.
Mahalle İçin Sosyal Alan Arayışı
Dönüşüm projelerinde mahallenin ihtiyaçları belirleyici rol oynuyor. Berlin'in Wedding semtindeki Aziz Stephanus Kilisesi üzerine yapılan bir araştırma, bu yapıların sadece ticari değil, sosyal amaçlarla da kullanılabileceğini ortaya koydu. Sanat tarihçisi Klaus-Martin Bresgott ve ekibi, bölge sakinlerinin kamusal alan, spor ve kültürel etkinlik eksikliği çektiğini belirledi. Bresgott, kiliselerin tarih boyunca ahır gibi farklı amaçlarla kullanıldığını hatırlatarak, paniğe kapılıp binaları tamamen gözden çıkarmak yerine, toplum yararına dönüştürülmeleri gerektiğini savunuyor.
DW
