Küresel güvenlik mimarisinde transatlantik ilişkiler tarihi bir dönemeçten geçerken, Washington yönetiminden müttefiklerine yönelik en sert askeri bütçe uyarılarından biri geldi. Singapur'da düzenlenen ve Asya-Pasifik bölgesindeki savunma ve güvenlik konularının kapsamlı şekilde ele alındığı Shangri-La Diyaloğu kapsamında konuşan yeni ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington'un küresel askeri stratejisine ve harcama politikalarına ilişkin çok kritik değerlendirmelerde bulundu. Hegseth, ABD'nin artık zengin müttefiklerinin savunma harcamalarını finansal olarak desteklemeyeceğini vurguladı.
Washington yönetimi tarafından uygulamaya konulan yeni askeri doktrin, müttefiklerle olan ilişkileri tek taraflı bir bağımlılık ilişkisi yerine tamamen ortak sorumluluk temelinde yeniden şekillendirmeyi hedefliyor. Bölgesel güvenlik oturumlarında küresel ortaklarına seslenen Savunma Bakanı, zengin ülkelerin savunma bütçelerini ABD'nin sübvanse ettiği tarihsel dönemin tamamen sona erdiğini ilan etti.
Yüzde 2 Katkı Sağlayan Ülkelere Ağır Suçlama
ABD'nin ittifak ve ortaklık ilişkilerinde yepyeni bir bütçe dönemine girdiğini ifade eden Hegseth, bu kararlı yaklaşımın ABD'yi kendi içinde daha güçlü, müttefik ülkeleri ise askeri alanda daha yetkin ve bağımsız hale getireceğini savundu. Ortak savunma bütçesine ve bölgesel güvenlik misyonlarına yeterli finansal katkı sağlamayan müttefiklerle ilişkilerin yürütülme biçiminde radikal değişikliklere gidilebileceğinin altını çizen Savunma Bakanı, bölge ülkelerini kendi ulusal askeri kapasitelerine çok daha fazla yatırım yapmaya davet etti.
Bakan Hegseth'ten Beleşçilik Nitelendirmesi
Singapur’daki resmi konuşmasının ardından gerçekleştirilen soru-cevap oturumunda daha da net ifadeler kullanan Hegseth, ittifak üyesi ülkelerin mevcut yüzde 2 düzeyindeki savunma katkılarını "beleşçilik" olarak nitelendirdi. Bu sert çıkış, bütçe paylaşımı konusundaki gerilimi yeni bir boyuta taşıdı.
Küresel Savunma Harcamalarında Yüzde 5 Tartışması Başladı
Askeri harcamaların küresel ölçekteki paylaşımına ilişkin tartışmalar aslında ittifak içinde uzun bir geçmişe dayanıyor. NATO üyeleri 2014 yılında imzaladıkları ortak mutabakatla gayrisafi yurt içi hasılalarının en az yüzde 2'sini savunma bütçesine ayırma konusunda anlaşmaya varmıştı. Ancak aradan geçen uzun yıllara rağmen birçok Avrupa Birliği ülkesi bu yasal hedefi yakalamakta yetersiz kaldı. İttifakın resmi verilerine bakıldığında, 2025 yılında ilk kez tüm üyelerin yüzde 2'lik alt sınırı yakaladığı görülüyor. Buna rağmen ABD, küresel askeri harcamaların yaklaşık yüzde 60-62 gibi devasa bir kısmını tek başına karşılamaya devam ediyor.
İttifak genelinde bütçeyi daha dengeli bir zemine oturtmak amacıyla geçen yıl yeni bir stratejik plan kabul edilmişti. Bu plana göre müttefikler, 2035 yılına kadar toplam savunma ve güvenlik harcamalarını GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarma hedefi doğrultusunda çalışmayı taahhüt etmişti. Bu iddialı tasarı, çekirdek savunma yatırımlarının da tek başına yüzde 3.5 seviyesine yükseltilmesini içeriyordu.
Ancak bu bütçe artışı kararı, Avrupa kanadında ciddi bir fikir ayrılığını ve direnci de beraberinde getirdi. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez yüzde 5 düzeyindeki askeri harcama hedefini tamamen mantıksız ve ters etki yaratacak bir hamle olarak nitelendirirken, Belçika ve Slovakya gibi diğer önemli üyeler de bu ani bütçe büyümesinin ekonomik boyutuna ilişkin derin endişelerini yüksek sesle dile getirdi.
Anlaşmazlıklar Askeri Bütçenin Ötesine Taşındı
Washington ile Avrupa başkentleri arasındaki stratejik görüş ayrılıkları yalnızca askeri harcamaların finansmanıyla da sınırlı kalmıyor. Son dönemde tırmanan İran krizi konusunda da bazı Avrupa hükümetleri Washington'un operasyonel taleplerine karşı net bir direnç sergiledi. İspanya yönetimi, bölgede icra edilecek olası bir askeri harekata kesin olarak karşı çıktığını ilan ederken, kendi topraklarında bulunan ortak askeri üslerin ABD güçleri tarafından saldırı amaçlı operasyonlarda kullanılmasına yasal izin vermedi. Küresel diplomasinin diğer güçlü aktörleri Fransa ve Almanya ise askeri seçeneklerin aksine krizin çözümü için ısrarla diplomatik diyalog çağrılarını sürdürüyor.
