Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a saldırıları ve İran’ın misillemeleri sürerken, açık kaynak istihbarat (OSINT) çalışmalarında kritik öneme sahip ticari uydu görüntülerine erişimin kısıtlanması nedeniyle bölgedeki gelişmelerin izlenmesinin zorlaştığı bildirildi.
The Economist dergisinin haberinde, son yıllarda araştırmacıların ve gazetecilerin çatışma bölgelerini takip etmesinde önemli rol oynayan ticari uydu görüntülerinin bir kısmının ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmaların ardından erişime kapatıldığı ya da yayınlanmasının geciktirildiği belirtildi.
İRAN KIYI ŞERİDİ GÖRÜNTÜLERİNE ERİŞİLEMİYOR
Haberde, ismini vermek istemeyen bir araştırmacının, 6 Mart’ta önceki gün incelediği İran kıyı şeridine ait görüntülere artık erişemediğini ifade ettiği aktarıldı.
Planet Labs adlı ABD merkezli uydu görüntüleme şirketinin, ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmaların ardından Orta Doğu’ya ilişkin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin yayınlanmasına 4 gün gecikme getirdiği, daha sonra bu sürenin 2 haftaya çıkarıldığı vurgulandı.
Haberde, Planet Labs’ın geçmişte hassas bölgelerin uydu görüntülerini diğer şirketlere kıyasla daha açık şekilde paylaştığı, ancak ABD-İsrail ile İran arasında artan gerilimin ardından politikasını değiştirdiği kaydedildi.
Şirketin açıklamasında, amaçlarının “şeffaflık konusundaki taahhüt ile görüntülerinin müttefiklere, NATO güçlerine ya da sivillere zarar verecek saldırıların planlanmasında kullanılma riskini sınırlama sorumluluğu arasında denge kurmak” olduğu belirtildi.
Haberde, Planet Labs’ın kararını bağımsız olarak aldığını bildirdiği, ancak ABD yönetiminin uydu şirketleri üzerinde baskı kurduğu yönündeki iddialara da yer verildi.
ABD’nin geçmişte de ticari şirketlerin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini yayınlamasına sınırlamalar getirdiği ifade edilen haberde, İsrail’e ilişkin görüntüler üzerindeki kısıtlamaların ancak 2020’de kaldırıldığı, 2023’te Gazze’den gelen bazı görüntülerin de geciktirildiği hatırlatıldı.
Haberde ayrıca ABD merkezli bir diğer uydu görüntüleme şirketi Vantor’un, uzun süredir ABD askeri üslerine ait görüntüleri yayınlamama politikası uyguladığı ve 2022’den sonra Ukrayna’ya ilişkin bazı görüntüleri de kısıtladığı kaydedildi.
Uydu geçiş sıklığı kritik önem taşıyor
Haberde, Çin merkezli Jilin-1 ve Siwei şirketlerinin de uydu görüntüleme alanındaki faaliyetlerini artırdığı, ayrıca Fransa ve Almanya hükümetlerinin büyük hisselere sahip olduğu Avrupa firması Airbus’ın da kendi gözlem uydularını işlettiği belirtildi.
Araştırmacıların ve gazetecilerin bölgedeki gelişmeleri takip edebilmesi için uydu geçiş sıklığının büyük önem taşıdığı vurgulandı.
Gerçek uydu görüntülerinin gecikmesi veya engellenmesinin, yapay zekayla üretilmiş sahte görüntülerin yayılma riskini artırabileceğine dikkat çekilirken, çatışmalarda sivil kayıpların ve saldırıların bağımsız şekilde doğrulanmasının da zorlaşabileceği ifade edildi.
"UZUN SOLUKLU BİR SAVAŞA KİMSE HAZIR DEĞİL"
Middlebury Institute of International Studies uzmanlarından Jeffrey Lewis, uydu görüntülerinin hem savaş hasarı tespiti hem de hedef belirleme amacıyla kullanılabildiğini söyledi.
Görüntü kalitesi ve miktarının son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirten Lewis: “Operasyonların haftalarca, hatta belki aylarca sürmesi nedeniyle normalde 24 veya 48 saatlik gecikmenin yetersiz kalacağı uzun soluklu bir savaşa kimsenin hazırlıklı olduğunu sanmıyorum.” dedi.
Haberde ayrıca araştırmacıların, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA)’nın artık yerinde denetim gerçekleştirmediği bazı bölgelerde İran’ın nükleer tesislerini izlemenin daha zor hale geldiğini belirttiği aktarıldı.
