Güney Afrika Cumhuriyeti'nin, BRICS ortakları Rusya ve Çin ile birlikte Cape Town açıklarında düzenlediği askeri tatbikat, uluslararası arenada yeni bir gerilimin fitilini ateşledi. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), 'Barış İradesi' adı verilen ortak deniz tatbikatına İran donanmasının da dahil edilmesini sert bir dille eleştirdi. ABD'nin Pretorya Büyükelçiliği, İran'ın katılımını 'endişe ve alarm verici' olarak nitelendirirken, Güney Afrika içinde de ordu ve hükümet arasında yetki krizi yaşandığı iddiaları gündeme geldi.
'Vicdana Aykırı ve İstikrarı Baltalayıcı'
ABD'nin Pretorya Büyükelçiliği, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, Güney Afrika Ulusal Savunma Kuvvetleri'nin (SANDF) İran'ı tatbikata dahil etme kararını hedef aldı. Açıklamada, İran'ın 'istikrarsızlaştırıcı bir aktör ve terör destekçisi bir devlet' olduğu savunularak, bu ülkenin herhangi bir kapasitede ortak tatbikatlara katılmasının deniz güvenliğini ve bölgesel istikrarı baltaladığı ifade edildi.
ABD tarafı, tepkisini insan hakları ve demokrasi vurgusuyla derinleştirdi. Paylaşımda, İran vatandaşlarının barışçıl siyasi haklarını kullanırken baskı gördüğü, hapsedildiği ve öldürüldüğü bir dönemde, Güney Afrika'nın İran güvenlik güçlerini ağırlamasının 'vicdana aykırı' olduğu belirtildi. Güney Afrika'nın geçmişte verdiği özgürlük mücadelesine atıfta bulunan ABD yetkilileri, 'İran askeri güçlerinin Güney Afrika sularında faaliyet göstermesine izin vermek bağlantısızlık değildir; bu, halkını baskı altına alan bir rejimle saf tutmaktır' değerlendirmesinde bulundu.
Krizin bir diğer boyutu ise Güney Afrika yönetiminin kendi içinde yaşandığı öne sürülen anlaşmazlık oldu. Devlet televizyonu SABC'nin haberine göre, Pretorya hükümeti İran donanmasının tatbikattan çekilmesini resmen talep etti. Ancak Güney Afrika ordusunun, hükümetin bu emrine karşı gelerek İran'a ait bir korvetin açık denizdeki manevralara katılmasına izin verdiği iddia edildi.
Ulusal basına yansıyan haberlerde, Tahran yönetiminin Güney Afrika'nın çekilme talebini görmezden geldiği ve katılım konusunda ısrarcı olduğu belirtildi. AA muhabirinin bölgedeki gözlemlerine göre, önceki günlerde liman açıklarında demirli olan İran'a ait yüzer üs gemisi 'IRIS Makran', Simon's Town Deniz Üssü çevresinden ayrılarak tatbikat alanına hareket etti. Söz konusu 'emir-komuta zincirindeki kopukluk' iddialarına ilişkin Güney Afrika resmi makamlarından henüz bir yalanlama veya doğrulama gelmedi. Hükümet kanadı ise İran'daki olaylara ilişkin taraflara sadece 'itidal ve diyalog' çağrısında bulunmakla yetindi.
'Barış İradesi' Tatbikatı ve Katılımcı Güçler
Güney Afrika'nın ev sahipliğinde 9 Ocak'ta başlayan ve 16 Ocak'a kadar sürmesi planlanan 'Barış İradesi' tatbikatı, Cape Town açıkları ve False Bay bölgesinde gerçekleştiriliyor. Güney Afrika Ulusal Savunma Kuvvetleri, tatbikatın amacını çok uluslu bir ortamda operasyonel kabiliyetleri artırmak ve katılımcı ülkeler arasındaki askeri iş birliğini derinleştirmek olarak açıkladı.
Tatbikatta Çin Donanması'nı 'Tangshan' destroyeri, Rusya Donanması'nı ise 'Stoykiy' korveti temsil ediyor. Tatbikatın en dikkat çeken ve tartışılan unsuru ise İran'a ait olan ve eski bir petrol tankerinden dönüştürülen devasa yüzer üs gemisi 'IRIS Makran' oldu. Üç büyük gücün donanma unsurlarının Güney Afrika'nın stratejik sularında bir araya gelmesi, Batı bloku tarafından yakından ve endişeyle izleniyor.
