Birleşmiş Milletler, bazı üye ülkelerin aidatlarını ödememesi nedeniyle temmuza kadar nakit kaynaklarının tükenebileceği uyarısında bulundu. Kuruluşun faaliyetlerini sürdürmekte zorlanabileceği ve mali çöküş riskiyle karşı karşıya kalabileceği belirtildi.
Ocak sonunda üye ülkelere mektup gönderen BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 2025 yılının rekor seviyede ödenmemiş borçla kapatıldığını bildirdi. Guterres, “Derinleşen kriz programların uygulanmasını tehlikeye atıyor ve mali çöküş riskini artırıyor.” ifadelerini kullandı.
Genel Kurul Toplanamayabilir
BM yetkilileri, ödenmemiş aidatların yaklaşık yüzde 95’inden ABD’nin sorumlu olduğunu ve Washington’un kuruluşa yaklaşık 2,2 milyar dolar borcu bulunduğunu belirtti.
ABD’nin ayrıca aktif barışı koruma misyonları için yaklaşık 1,9 milyar dolar borcu olduğu kaydedildi.
Kaynakların tükenmesi halinde New York’taki genel merkezin ağustosta kapatılabileceği, eylülde yapılması planlanan Genel Kurul Toplantısı’nın ise iptal edilebileceği uyarısı yapıldı.
En Yüksek Pay ABD ve Çin’in
Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü (IDOS) BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, krizin boyutlarını değerlendirdi.
BM’nin çekirdek bütçesi ve barışı koruma bütçesi olmak üzere iki ana bütçesi bulunduğunu belirten Patz, zorunlu aidatların ülkelerin ekonomik gücüne göre belirlendiğini ifade etti.
En yüksek katkı payının yüzde 22 ile ABD’ye ait olduğunu, Çin’in ise payını son yıllarda yüzde 20’ye yükselttiğini aktardı.
Krizin Merkezinde Geciken Ödemeler
Patz, krizin temel nedeninin ABD’nin zorunlu aidatlarını ödememesi olduğunu söyledi. 2024 ve 2025 bütçeleri için ya ödeme yapılmadığı ya da sınırlı ödeme gerçekleştirildiği ifade edildi.
Çin’in de ödemelerini yıl içine yaymasının nakit akışını zorlaştırdığı kaydedildi.
Zorunlu aidatların hukuki yükümlülük taşımasına rağmen, ödemeyen ülkelere yönelik yaptırımların sınırlı olduğu belirtildi.
Mevcut sistemde, iki yıl üst üste ödeme yapılmaması halinde Genel Kurul’daki oy hakkının askıya alınabildiği ancak bunun da büyük ülkeler üzerinde yeterli baskı oluşturmadığı ifade edildi.
Reform ve “Acil Bütçe” Önerisi
Uzmanlar, mali krizin geçici değil yapısal bir sorun haline geldiğine dikkat çekiyor. Harcanmayan ödeneklerin üye ülkelere iade edilmesini öngören mevcut kuralların değiştirilmesi gerektiği belirtiliyor.
ABD’nin ödeme yapmaması ihtimaline karşı ise kalan kaynaklar üzerinden bir “acil durum bütçesi” hazırlanması öneriliyor.
